Γράφει ο Ραφαήλ Παπαδόπουλος

Πολλοί θα έχετε παρακολoυθήσει την πρόσφατη μίνι σειρά του HBO σχετικά με την πυρηνική έκρηξη στο εργοστάσιο του Chernobyl και την καταστροφή που επέφερε αυτή.

Το θέμα της σειράς είναι λίγο πολύ γνωστό στους περισσότερους. Θα παραθέσω όμως σε αδρές γραμμές τα σημαντικότερα σημεία. Τα ξημερώματα της 26ης Απριλίου του 1986 κατά τη διάρκεια δοκιμής πραγματοποιήθηκε έκρηξη στον πυρηνικό αντιδραστήρα νούμερο 4 του εργοστασίου με την ονομασία Чернобыльская АЭС им. В.И.Ленина (δηλ. Εργοστάσιο Παραγωγής Πυρηνικής Ενέργειας, Β. Ι. Λένιν), ευρέως γνωστό με την ονομασία Chernobyl. Το εργοστάσιο βρισκόταν στην σημερινή Ουκρανία, κοντά στην πόλη Πρυπιάτ, εντός των συνόρων της Σοβιετικής Ένωσης (Ε.Σ.Σ.Δ.). Σύμφωνα με τα επίσημα δεδομένα της Σοβιετικής Ένωσης – μειωμένα κατά πολύ λόγω της μυστικότητας και της μη αληθινής καταγραφής των αποτελεσμάτων – από την έκρηξη του πυρηνικού αντιδραστήρα έχασαν ακαρίαια τη ζωή τους 2 από τους εργάτες του εργοστασίου, και σε μερικούς μήνες πέθαναν 28 πυροσβέστες και διασώστες, οι οποίοι έσπευσαν στο σημείο του ατυχήματος, λόγω της ραδιενέργειας και των εγκαυμάτων. Οι πραγματικές επιπτώσεις όμως στην υγεία περισσότερων ανθρώπων ήταν μεγάλες, καθώς σημειώθηκε αύξηση στα ποσοστά εμφάνισης καρκίνου και λευχαιμίας όχι μόνο στη γύρω περιοχή αλλά σχεδόν σε ολόκληρη την ανατολική και βόρεια Ευρώπη. Οι χώρες της Ευρώπης που δέχθηκαν μεγάλα ποσοστά ραδιοισοτόπων είναι: η πρώην Γιουγκοσλαβία, η Φινλανδία, η Σουηδία, η Γερμανία, η Βουλγαρία, η Νορβηγία, η Ρουμανία, η Αυστρία, η Πολωνία, το Ηνωμένο Βασίλειο και η Ελλάδα. Τα ραδιοισότοπα που απελευθερώθηκαν από την έκρηξη ήταν κυρίως τα: καίσιο 137 (Cs-137) και ιώδιο 131 (I-131). Τα δύο αυτά στοιχεία επηρεάζουν την υγεία των ανθρώπινων οργανισμών και μπορούν να προκαλέσουν σοβαρά προβλήματα υγείας μέχρι και θάνατο. Αμέσως μετά την πυρηνική καταστροφή και για πολλά χρόνια ακόμη μολύνθηκε και το περιβάλλον με τους πιο σημαντικούς τομείς όπως το έδαφος, τα αγροτικά προϊόντα, το κρέας, το γάλα, το νερό και ο αέρας να είναι ακατάλληλοι. Ακόμη και σήμερα γίνονται συστηματικοί έλεγχοι της ραδιενέργειας σε εκείνη την περιοχή.

Ας περάσουμε όμως στα δεδομένα της σειράς. Μια σειρά άψογη από σκηνοθετικής πλευράς και με πολύ ωραίες ερμηνείες. Πέντε είναι τα επεισόδια της, πέντε ώρες που σε καθηλώνουν. Μέσα από τον σκηνοθετικό φακό βιώνεις με γλαφυρότητα τον πόνο των ανθρώπων που υποφέρουν, την άγνοια του κινδύνου, την αδαημοσύνη των υπευθύνων, την άρνηση της ευθύνης, τη μυστικότητα που διακατείχε την Σοβιετική Ένωση. Στο τέλος κάθε επεισοδίου υπάρχουν κάποια λεπτά στα οποία παρατίθενται τα γεγονότα και σχολιάζονται οι πράξεις των υπευθύνων από τους συντελεστές της σειράς, γεγονός που κάνει την σειρά να αγγίζει τα όρια της ιστορικής αλλά και της βιογραφικής παραγωγής.

Ολόκληρη η σειρά είναι γυρισμένη με βασικό της ήρωα τον ακαδημαϊκό Valery Legasov, το ρόλο του οποίου ενσαρκώνει ο Jared Harris. Ο Legasov προσκλήθηκε από την κυβέρνηση, ως ειδικός, να κάνει επιτόπια έρευνα στο χώρο του συμβάντος και να λύσει τυχόν απορίες που θα προέκυπταν στο πολιτικό συμβούλιο. Καταλήγει όμως να είναι ο βασικός ήρωας της σειράς, ο επιστήμονας που μπορεί να δώσει λύση στο πρόβλημα και ο υπεύθυνος της μετά την έκρηξη διαδικασίας. Στο τέλος όμως, (αναδεικνύοντας τα λάθη της Σοβιετικής Ένωσης *), επισημαίνοντας τις παραλείψεις που έγιναν χάριν της οικονομίας σε σημαντικά θέματα ασφάλειας, αλλά και αναφερόμενος στη μυστικότητα που διακατείχε τους αξιωματούχους της Σοβιετικής Ένωσης κατηγορήθηκε ότι πηγαίνει ενάντια στην παράταξη, στο κόμμα, στην ιδέα της ενωμένης σοβιετικής δημοκρατίας και τιμωρήθηκε.

Chernobyl
Episode 2: Stellan Skarsgård, Jared Harris.
photo: Liam Daniel/HBO

Δίπλα στον Legasov σε όλο το ταξίδι του ήταν ο Boris Shcherbina (τον ρόλο ενσαρκώνει ο Stellan Skarsgård), ο εντεταλμένος σύμβουλος της κυβέρνησης, αντιπρόεδρος του συμβουλίου των Υπουργών. Στην αρχή δεν είχε και πολύ καλές σχέσεις με τον Legasov, καθώς ήταν αυτός που τόλμησε να πάει κόντρα μέσα στο συμβούλιο και σε όλους τους πολιτικούς. Στη συνέχεια όμως, κατανοώντας πως ο Legasov ήταν σωστός και απέδειξε την άγνοια των υπευθύνων του εργοστασίου, έγιναν δύο καλοί φίλοι που προσπάθησαν να καταπολεμήσουν το πρόβλημα και να σώσουν ότι μπορούσε να σωθεί.

Τρίτο σκέλος αυτής της παρέας, μιας και δεν θα μπορούσε να λείπει μια γυναίκα από μία τόσο οργανωμένη σειρά όπως αυτή, είναι η Emily Watson ως Ulana Khomyuk, πυρηνική φυσικός από το Μινσκ. Ο συγκεκριμένος χαρακτήρας είναι ένας πλαστός χαρακτήρας, παρόλο που όλα τα υπόλοιπα στοιχεία της σειράς είναι βασισμένα σε αληθινά πρόσωπα, αληθινά στοιχεία, αληθινά γεγονότα και μαρτυρίες. Η συγκεκριμένη επιστήμονας, μια γυναίκα δυναμική που δεν φοβάται να πάει κόντρα στο κατεστημένο και τους πολιτικούς, ουσιαστικά ενσαρκώνει μια πλειάδα επιστημόνων που εργάστηκαν ακατάπαυστα και έθεσαν εαυτόν σε πολλούς κινδύνους προκειμένου να σωθεί η υπόλοιπη κοινότητα. Οι επιστήμονες αυτοί, η Khomyuk δηλαδή, αποτέλεσαν την ομάδα του Legasov που τον βοήθησαν, τον στήριξαν και ουσιαστικά κατάφεραν όλοι μαζί να μετριάσουν το μέγεθος της καταστροφής. Ήταν επίσης αυτοί που οδηγήθηκαν ως μάρτυρες στο δικαστήριο πλάι στον Legasov και τον Shcherbina.

Δεν πρέπει να παραλέιψουμε και το γεγονός πως αυτή η σειρά είναι αμερικανικής και βρετανικής παραγωγής. Οι διάλογοι επομένως είναι στην αγγλική γλώσσα και όχι στην μητρική γλώσσα των ανθρώπων της Σοβιετικής Ένωσης, κάτι που κάνει την σειρά πιο έυκολα προσιτή στο ευρύ κοινό. Επίσης, σημαντικό να αναφερθεί είναι πως η αξιολόγηση της σειράς στο IMDb είναι 9,6/10, γεγονός που την κατατάσσει στις πολύ υψηλά βαθμολογημένες σειρές όπως το Game of Thrones (9,3), το Breaking Bad (9,4) και άλλες.

Τις τελευταίες ημέρες όμως κυκλοφορούν και διάφορα δημοσιέυματα στον ξένο τύπο στα οποία αναφέρεται πως η Ρωσική κρατική τηλεόραση ετοιμάζεται να βάλει σε παραγωγή την δική της εκδοχή της θλιβερής ιστορίας του Chernobyl, στην οποία όπως φημολογείται βασικό ρόλο θα παίζει ένας αμερικανός πράκτορας της CIA. Σε αυτήν την εκδοχή φαίνεται πως ο αμερικανός πράκτορας βρισκόταν εκεί για να “σαμποτάρει” την δοκιμή που γινόταν στο εργοστάσιο και πως αυτός ήταν κατά κάποιον τρόπο η αιτία της πυρηνικής έκρηξης και της μετέπειτα καταστροφής. Η απόφαση αυτή είναι μια ψυχροπολεμική τεχνική, η οποία μας αποδεικνύει για ακόμη μια φορά πως ο Ψυχρός Πόλεμος καλά κρατεί ακόμη και στον σύγχρονο κόσμο.

Τη συνέχεια του Ψυχρού Πολέμου – την ρωσική εκδοχή του Chernobyl – από ότι φαίνεται θα την παρακολουθήσουμε επί της μικρής μας οθόνης!

Γι’ αυτό συντονιστείτε…