Η ψυχολογία του εφήβου είναι ένα τεράστιο και πάρα πολύ ενδιαφέρον ζήτημα γι’αυτό και θα αφιερώσουμε σε αυτό μελλοντικά και δεύτερό κείμενο.

 Η πρώτη παρατήρηση που αφορά τους εφήβους είναι για το πως τους βλέπει η ίδια η κοινωνία μας. Δυστυχώς ζούμε σε μια κοινωνία που γενικά τους νέους, όπως και τους εφήβους, δεν τους δείχνει εμπιστοσύνη, συνήθως τους θεωρεί ανώριμους, παρορμητικούς, κακομαθημένους κλπ. Η κοινωνία μας σε μεγάλο βαθμό θεωρεί ότι η ικανότητα, η αποτελεσματικότητα, η γνώση και άλλα χαρακτηριστικά όπως αυτά, έρχονται με την εμπειρία των χρόνων, αμφισβητώντας έτσι τις σπουδές, την προσωπική ενασχόληση, την δημιουργικότητα, το πάθος που χαρακτηρίζουν πολλούς νέους. Πόσο συχνά όταν ένας έφηβος έχει μια άποψη για ένα θέμα κανείς δεν τον ακούει γιατί “εσύ είσαι μικρός έχεις να μάθεις πολλά”. Αυτή η αντίδραση φυσικά είναι απερίγραπτα τραγική. Για να δούμε όμως τι συμβαίνει στην εφηβεία.

 Η εφηβεία είναι η μετάβαση από την παιδική ηλικία στην ενήλικη ζωή. Στους εφήβους συμβαίνουν πολλές αλλαγές, τόσο στο σώμα όσο και συναισθηματικά. Ζητούν πια επανατοποθέτηση ορίων, περισσότερη ανεξαρτησία, ευθύνες, νέες εμπειρίες, να γνωρίσουν τον κόσμο καλύτερα αλλά το πιο σημαντικό να γνωρίσουν τον εαυτό τους, να δημιουργήσουν την δική τους ταυτότητα.

 Ο εγκέφαλος στην εφηβεία χρησιμοποιεί κατά κύριο λόγο την αμυγδαλή για να πάρει αποφάσεις, η οποία αμυγδαλή συνδέεται με τα συναισθήματα και τα ένστικτα. Αυτό συμβαίνει καθώς η αμυγδαλή αναπτύσσεται πιο γρήγορα από τον προμετωπιαίο λοβό που συνδέεται με την λογική, την οργάνωση και τον έλεγχο των παρορμήσεων. Γι’αυτό το λόγο οι έφηβοι είναι πολύ πιο συναισθηματικοί και ευαίσθητοι, πιο παρορμητικοί καθώς ακόμα μαθαίνουν πως να ελέγχουν τα συναισθήματα. Επίσης τον ενδιαφέρει πιο πολύ η εμφάνιση του (ιδιαίτερα πως τον βλέπουν οι συνομίληκοι) και έχει το αίσθημα του Άτρωτου. Φυσικά γι’αυτόν πιο μεγαλύτερη σημασία έχουν οι φίλοι παρά η οικογένεια. Σκεφτείτε λοιπόν όλα αυτά να “δουλεύουν” μέσα σε έναν άνθρωπο. Δεν αξίζουν περισσότερη κατανόηση και σεβασμό;

 Ένα μεγάλο ζήτημα είναι η σχέση γονιών – εφήβων. Σε γενικές γραμμές οι γονείς πρέπει να αφήνουν περισσότερο χώρο και ευθύνες στους εφήβους, να τους ακούνε περισσότερο, να τους παίρνουν στα σοβαρά και να συζητάνε μαζί τους σημαντικά ζητήματα που προκύπτουν ή πρόκειται να προκύψουν. Οι γονείς μπορούν και πρέπει να έχουν διακριτικό αλλά ενεργό ρόλο στη ζωή των παιδιών κατά την εφηβεία. Οφείλουν να τους στηρίξουν και να τους αποδεχτούν όπως είναι και όποια προτίμηση και αν έχουν (εφόσον είναι ασφαλείς). Είτε αυτό αφορά τις σεξουαλικές προτιμήσεις, είτε αφορά την επαγγελματική πορεία που θέλουν να ακολουθήσουν. Ο στόχος των γονιών δεν πρέπει να είναι το να οδηγούν τα παιδιά τους σε συγκεκριμένες κατευθύνσεις, αλλά να τα προστατεύουν. Μιλήστε τους από νωρίς για το σεξ και την προφύλαξη, για την προστασία από αγνώστους, για το τι σημαίνει σεξουαλική παρενόχληση, για την σημασία του να προσπαθούμε για να πετύχουμε τα όνειρα μας, για την τιμιότητα, για τους κινδύνους του internet. Πολύ σημαντικό οι γονείς είναι παράδειγμα για τους εφήβους. Δεν μπορεί να ζητάς από έναν έφηβο π.χ. να διαβάσει όταν εσύ δεν ανοίγεις ούτε το βιβλιαράκι με τις οδηγίες για την καινούρια καφετιέρα. Επίσης, αυξήστε τους την αυτοπεποίθηση, γιατί είναι σημαντικοί ανεξαρτήτως αν έχουν ψηλούς βαθμούς. Μην τους συγκρίνετε ποτέ μα ποτέ με άλλους ανθρώπους. Καταργείτε έτσι την μοναδικότητα τους αλλά και την αξία που έχουν ως αυτόνομοι και ξεχωριστοί χαρακτήρες. Οι έφηβοι ήδη ζουν με μεγάλη ένταση μέσα τους, αναπλάθονται από την αρχή σχεδόν. Θέλουν υποστήριξη και όχι επικρίσεις.

 Το ζήτημα είναι τεράστιο γι’αυτό αναφερθήκαμε πιο επιγραμματικά σε ορισμένα σημαντικά ζητήματα. Η κοινωνία μας, πιστεύω, θα ήταν καλύτερη αν άκουγε τους εφήβους και αν μάθαινε από αυτούς. Ο λόγος που αγνοούμε τόσο έντονα τους εφήβους και τους θυμόμαστε μόνο όταν μας ενοχλούν, όταν θέλουμε να φορτώσουμε κάπου όλα τα στραβά του κόσμου (η κακή νέα γενιά) δεν είναι γιατί όντως έχουν κάνει κάτι τρομερό. Είναι γιατί συνειδητοποιούμε ότι κανείς μας δεν θα ήθελε να ξαναγίνει έφηβος αλλά βαθιά μέσα μας όλοι μας τους ζηλεύουμε.

 Η επαναστατικότητα τους, η επιθυμία τους να φτιάξουν τον δικό τους κόσμο πιο καλό, πιο ελεύθερο, οι αξίες και οι δεσμοί που δημιουργούνται στις φιλίες τους, ο έντονος τρόπος που νιώθουν τα συναισθήματα, οι έρωτες, η παρορμητικότητα τους, το θάρρος τους, το πάθος τους για ζωή είναι πράματα που λείπουν από όλους μας (ίσως όχι στην ένταση που υπάρχει στην εφηβεία, αλλά η ουσία όλων αυτών παραμένει).

About Άρης Κωστόπουλος

Σπούδασα πάνω στα Παιδαγωγικά, την Κλασική Μουσική, την Συμβουλευτική και το Play Therapy σε Θεσσαλονίκη, Ιωάννινα και Αθήνα. Είμαι μέλος του PTI (Play Therapy International). Το 2019 δημιούργησα το Open Voice με σκοπό να βρουν "στέγη" νέοι άνθρωποι που θέλουν να εκφράσουν τα ενδιαφέροντα, τις απόψεις και τις γνώσεις τους πάνω σε - κατά κύριο λόγο - επιστημονικά ζητήματα. Το 2020 εκδόθηκε το πρώτο μου συγγραφικό έργο "Όταν οι πόρτες κλείνουν".