Η τιμωρία

Η έννοια της τιμωρίας είναι ένα θέμα που απασχολεί ιδιαίτερα τη νέα γενιά γονέων. Μέχρι πριν κάποια χρόνια οι τιμωρίες, σε ένα μεγάλο ποσοστό της ελληνικής κοινωνίας, αποτελούνταν από ξύλο, απομόνωση, απομάκρυνση προσωπικών αντικειμένων, απαγόρευση εξόδου. Αυτού του είδους οι τιμωρίες κατάφεραν (και καταφέρνουν ακόμα στις περιπτώσεις που εφαρμόζονται) να δημιουργήσουν ανθρώπους φοβισμένους, με χαμηλή αυτοπεποίθηση, με άγχος και πολλά ακόμα τα οποία δεν φαίνονται πάντα από την αρχή. Είναι εντελώς αντιπαιδαγωγικές και το μόνο που προκαλούν είναι περισσότερα προβλήματα στο ίδιο το παιδί αλλά και στη σχέση του με τους γονείς.

 Άρα δεν θα πρέπει να υπάρχει τιμωρία; Αρχικά να πούμε ότι η έννοια τιμωρία έχει αντικατασταθεί στη συνείδηση πολλών ανθρώπων με την έννοια της “συνέπειας”. Προσωπικά θεωρώ ότι αυτό έγινε λόγω του φόβου των ίδιων των γονέων και όχι γιατί η λέξη αυτή καθαυτή έχει μεγάλη σημασία στο παιδί. Η σημασία που θα έχει εξαρτάται από το είδος της τιμωρίας ή της συνέπειας. Είτε τιμωρία είτε συνέπεια, σαφώς και θα πρέπει να υπάρχει. Να πούμε αρχικά ότι τα παιδιά ήδη από τα 2 τους έτη δοκιμάζουν τα όρια των ενηλίκων. Είναι μια διαδικασία επιθυμητή και φυσιολογική και δεν πρέπει να προσπαθούμε να την καταπνίξουμε απλά μόνο να την καθοδηγούμε σε ασφαλείς περιοχές.

 Τι κάνουμε επομένως; Φυσικά, ξεκινάμε πρώτα με την τακτική της επιβράβευσης. Η έννοια της τιμωρίας ποια είναι; Να δείξουμε στο παιδί ποια συμπεριφορά του δεν είναι επιθυμητή. Πριν όμως κάνουμε αυτό καλό θα είναι να δείχνουμε πάντα στο παιδί ποια συμπεριφορά είναι επιθυμητή επιβραβεύοντας την. Όταν όμως έρθει η στιγμή, η οποία θα έρθει, και το παιδί μας θα ξεπεράσει κατά πολύ κάποια όρια έρχεται η στιγμή της τιμωρίας/συνέπειας. Αυτή αρχικά δεν πρέπει να γίνεται εκδικητικά. Οφείλει ο γονιός να ξεχωρίζει μέσα του τον λόγο για τον οποίο τιμωρεί. Σαφώς και οι γονείς έχουν ένα δύσκολο έργο και κάποια φορές θα νιώσουν αγανάκτηση, απελπισία και άλλα αρνητικά συναισθήματα αλλά πρέπει να θυμούνται ότι έχουν να κάνουν με ένα παιδί που τώρα μαθαίνει τον κόσμο.

 Η τιμωρία/συνέπεια πρέπει να είναι πάντα σε λογικά πλαίσια και σε συνάρτηση με το τι έκανε το παιδί. Επειδή δεν μάζεψε τα παιχνίδια του μια τιμωρία του τύπου “μια βδομάδα δεν θα ξαναβγείς από το σπίτι” δεν είναι λογικό να υπάρχει. Το παιδί απλά θα αντιδράσει και φυσικά μέσα του θα γίνει και πιο φοβισμένο. Ταυτόχρονα το καλύτερο που μπορούμε να κάνουμε είναι να εξηγήσουμε στο παιδί τον λόγο για τον οποίο δεν είναι επιθυμητή μια συμπεριφορά (όχι όμως σε περίπτωση που το παιδί κλαίει, φωνάζει κλπ γιατί δεν πρόκειται να ακούσει τίποτα. Εξηγούμε όταν είναι ήρεμο). Πολύ σημαντικό επίσης είναι να ξέρουμε πότε εφαρμόζουμε μια τιμωρία/συνέπεια. Αν ένα παιδί δυσκολεύεται για παράδειγμα στο σχολείο δεν το τιμωρούμε, το μόνο που θα καταφέρουμε είναι να του δημιουργήσουμε το αίσθημα ότι είναι κακό παιδί, ότι δεν αξίζει ή δεν έχει την ικανότητα να τα καταφέρει. Ακούμε, αφουγκραζόμαστε το παιδί και ξεχωρίζουμε πότε υπάρχει κάτι άλλο που πρέπει να επιλύσουμε και πότε ξεπερνάει κάποια όρια.

 Όπως είπαμε και στο πρώτο άρθρο που αφορούσε τα όρια, έτσι και τώρα να τονίσουμε ότι με ένα μικρό ενημερωτικό άρθρο δεν μπορούμε να αναλύσουμε σε βάθος τέτοιες έννοιες. Η συμβουλευτική από επαγγελματίες (παιδαγωγούς, συμβούλους, ψυχολόγους) είναι η καλύτερη λύση για όποιον θέλει μια καθοδήγηση, ενημέρωση ή και αναζήτηση σε όλη αυτή την διαδικασία του να μεγαλώνει κάποιος ένα παιδί (όπως και για πολλούς λόγους ακόμα εννοείται). Η γενική εικόνα που μπορούμε να δώσουμε είναι: Πρώτα επιβράβευση της θετικής συμπεριφοράς. Τιμωρία/συνέπεια πάντα με σκοπό την οριοθέτηση συμπεριφορών σε ασφαλή πλαίσια και όχι εκδικητικά ή με κακία. Οι τιμωρίες/συνέπειες να είναι εναρμονισμένες με την ηλικία του παιδιού ώστε να μην τραυματιστεί ψυχικά. Πάντα εξηγούμε για ποιο λόγο κάνουμε κάτι και φυσικά προσπαθούμε πρώτα εμείς να αποτελούμε παραδείγματα συμπεριφοράς για τα παιδιά. Τέλος…ποτέ μα ποτέ και για κανέναν λόγο δεν χτυπάμε ένα παιδί. 

Μη ξεχάσετε ποτέ ότι τα παιδιά χρειάζονται πάνω από όλα απεριόριστη αγάπη και σεβασμό. Ας μη τους τα στερήσουμε.

About Άρης Κωστόπουλος

Σπούδασα πάνω στα Παιδαγωγικά, την Κλασική Μουσική, την Συμβουλευτική και το Play Therapy σε Θεσσαλονίκη, Ιωάννινα και Αθήνα. Είμαι μέλος του PTI (Play Therapy International). Το 2019 δημιούργησα το Open Voice με σκοπό να βρουν "στέγη" νέοι άνθρωποι που θέλουν να εκφράσουν τα ενδιαφέροντα, τις απόψεις και τις γνώσεις τους πάνω σε - κατά κύριο λόγο - επιστημονικά ζητήματα. Το 2020 εκδόθηκε το πρώτο μου συγγραφικό έργο "Όταν οι πόρτες κλείνουν".