Τα όρια

Η έννοια των ορίων που πρέπει να “μπαίνουν” στα παιδιά είναι μια έννοια που έχει παρερμηνευθεί και παρεξηγηθεί ταυτοχρόνως από κάθε γενιά ανθρώπων. Ίσως θα μπορούσαμε να πούμε ότι αποτέλεσε και ένα πεδίο μάχης και αντίθεσης μεταξύ των “παλιών” και “νέων” γενεών γονέων.

Οι παλιές γενιές συνέδεαν τα όρια με την επιβολή, πολύ συχνά και με ξύλο. Ένας μέρος των νέων γενεών, λόγω κυρίως αντίδρασης και παραπληροφόρησης – χάρη στο αρνητικό μέρος του ίντερνετ – περάσε στο άλλο άκρο όπου δεν θέτουν κανένα όριο και αφήνουν όπως λένε το παιδί να ανακαλύψει μόνο του τα όρια του.

Ποια όμως είναι η αλήθεια γύρω από την έννοια των “ορίων”; Πρέπει να έχουν όρια από τους γονείς ή τα βρίσκουν μόνα τους καθώς μεγαλώνουν;

Η αλήθεια, όπως συχνά συμβαίνει, βρίσκεται κάπου στη μέση. Τα όρια πρέπει να υπάρχουν, είναι αναγκαία θα λέγαμε χωρίς ίχνος υπερβολής, για την σωστή και ομαλή ανάπτυξη των παιδιών. Όσο οξύμωρο και αν ακούγεται σε πολλούς η έννοια της “ελευθερίας” πάει μαζί με την έννοια των “ορίων”. Τα παιδιά τα χρειάζονται γιατί τους προσφέρουν ασφάλεια. Παιδιά που δεν έχουν έρθει σε επαφή με όρια αισθάνονται πολύ συχνά ότι ο κόσμος είναι ένα ανασφαλές μέρος. Είναι πολύ πιο αγχωμένα καθώς δεν ξέρουν τι να περιμένουν. Με τα όρια δημιουργείται ένα πλαίσιο ασφαλείας του κόσμου γύρω τους γνωρίζοντας ότι “μέχρι εκεί” πηγαίνουν αλλά και ότι “μέχρι εκεί” μπορούν να έρχονται άλλοι.

Τα παιδιά χωρίς όρια δυσκολεύονται ιδιαίτερα στην μετέπειτα συναισθηματική ανεξαρτητοποίηση από τους γονείς. Λόγω του άγχους από την ανασφάλεια που τους έχει δημιουργηθεί “κολλάνε” ακόμα περισσότερο – κυρίως στη μαμά – και μετά δυσκολεύονται να τολμήσουν. Γιατί; Γιατί δεν αισθάνονται ασφάλεια. Αν ένα παιδί βλέπει ότι δεν υπάρχουν όρια στον δικό του κόσμο πώς θα καταλάβει πως υπάρχουν όρια στον “κανονικό” κόσμο στον οποίο θα βγει αργότερα; Σε πολλές περιπτώσεις το υπερβολικό άγχος που δημιουργείται μπορεί να οδηγήσει και σε παιδική κατάθλιψη και σε περαιτέρω απομόνωση στον εαυτό του. Όλα αυτά φυσικά εμποδίζουν την ομαλή συναισθηματική του ανάπτυξη.

Η πειθαρχία και τα όρια είναι αναγκαία αλλά για να έχουν σωστό αποτέλεσμα πρέπει να έρχονται μόνο σε συνδυασμό με την απόλυτη αγάπη και αποδοχή των παιδιών. Όρια δεν βάζουμε σε κάθε τι που κάνει ένα παιδί, κάθε του κίνηση κάθε του λέξη. Ο σκοπός των ορίων είναι η ασφάλεια του παιδιού, ιδιαίτερα η συναισθηματική. Σε κάθε περίπτωση δεν μπορεί να υπάρχει επιθετικότητα και ξύλο σε όλη αυτή την διαδικασία. Πρώτοι οι γονείς πρέπει να αποτελέσουν παράδειγμα καλής συμπεριφοράς, καθώς τα παιδιά αντιγράφουν και μαθαίνουν από αυτό που βλέπουν. Μην φοβηθείτε την έννοια των “ορίων” και κυρίως απενεχοποιήστε την. Είμαστε σε μια εποχή που τείνει να γίνει επικίνδυνη σε ορισμένα ζητήματα με την ενοχοποίηση πολλώ εννοιών στο όνομα της “προόδου” εν αντιθέσει της “παραδοσιακής” διαπαιδαγώγησης, έννοιες που χρησιμοποιούνται εσφαλμένα και πολλές φορές για να καλύψουν τα κενά της ημιμάθειας πολλών ανθρώπων. Για αυτές τις έννοιες θα αναφερθούμε σε επόμενα άρθρα.

Μια πολύ μεγάλη παιδαγωγός την οποία χρησιμοποιεί εσφαλμένα ένα κομμάτι της νέας γενιάς γονέων είναι η Μοντεσσόρι. Το λάθος που κάνουν οι γονείς που διαβάζουν κάποια λόγια που κυκλοφορούν στο ίντερνετ (πολλές φορές δεν είναι καν αληθινά) είναι ότι η Μοντεσσόρι έλεγε πως τα παιδιά πρέπει να έχουν απόλυτη ελευθερία. Για να καλύψουμε και αυτό το κενό, η Μοντεσσόρι έλεγε πως τα παιδιά πρέπει να έχουν ελευθερία εντός ορίων. Ήταν μάλιστα ένας πολύ σημαντικός πυλώνας της διδασκαλίας της. Φυσικά όμως όρια από όρια έχουν διαφορά. Τα όρια πάνω από όλα πρέπει να έχουν παιδοκεντρική κατεύθυνση και να στηρίζουν την ανάπτυξη του παιδιού, όχι να την εμποδίζουν.

Οι γονείς πρέπει να θυμούνται ότι τα παιδιά τους περισσότερο από όλα χρειάζονται αγάπη, αποδοχή και ασφάλεια. Αυτό είναι το βασικό τρίπτυχο για να καταφέρουν τα παιδιά να αναπτυχθούν και να ανθίσουν.

Υποσημείωση : Θέματα όπως τα όρια δεν μπορούν να αναλυθούν σε ένα άρθρο εκτενώς. Ο λόγος που γράφουμε είναι για να κάνουμε μια γενική ανασκόπηση τέτοιων θεμάτων με κάποια παραδείγματα αποτελεσμάτων.

Βιβλιογραφία:
  • Mark A. Barnes (2013). The Healing Path with Children.

About Άρης Κωστόπουλος

Σπούδασα πάνω στα Παιδαγωγικά, την Κλασική Μουσική, την Συμβουλευτική και το Play Therapy σε Θεσσαλονίκη, Ιωάννινα και Αθήνα. Είμαι μέλος του PTI (Play Therapy International). Το 2019 δημιούργησα το Open Voice με σκοπό να βρουν "στέγη" νέοι άνθρωποι που θέλουν να εκφράσουν τα ενδιαφέροντα, τις απόψεις και τις γνώσεις τους πάνω σε - κατά κύριο λόγο - επιστημονικά ζητήματα. Το 2020 εκδόθηκε το πρώτο μου συγγραφικό έργο "Όταν οι πόρτες κλείνουν".