«Δεν κάνουμε θέατρο για το θέατρο. Δεν κάνουμε θέατρο για να ζήσουμε. Κάνουμε θέατρο για να πλουτίσουμε τους εαυτούς μας, το κοινό που μας παρακολουθεί κι όλοι μαζί να βοηθήσουμε να δημιουργηθεί ένας πλατύς, ψυχικά πλούσιος και ακέραιος πολιτισμός στον τόπο μας» – Κάρολος Κουν (1908-1987, Ο Ιδρυτής του Θεάτρου Τέχνης). Το θέατρο δεν αποτελεί μόνο ένα είδος ψυχαγωγίας. Είναι κάτι πολύ παραπάνω από αυτό. Είναι ένας τρόπος έκφρασης συναισθημάτων, ολόκληρου του εαυτού μας, μια ελευθερία, αλλιώτικη από αυτή που όλοι έχουμε στο νου, μια επικοινωνία, πιο βαθιά και πηγαία από οτιδήποτε άλλο. Είναι ευλογία. 

Το θαυμαστό σε αυτή την μορφή τέχνης είναι το γεγονός ότι συνδέεται τόσο μαεστρικά, αν μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ο όρος, με άλλες τόσες τέχνες, αλλά, και επιστήμες. Η επιστήμη της Ψυχολογίας δε θα μπορούσε να λείπει από αυτό το πάντρεμα. Όταν το θέατρο συναντά την ψυχοθεραπεία, λοιπόν, ξεκινά ένα ατελείωτο ταξίδι στα βάθη της ψυχής μας, στο κατακάθι μας, καθώς καλούμαστε να έρθουμε σε πάλη με τον εαυτό μας, τις σχέσεις μας με τους ανθρώπους, τον κόσμο γύρω μας, την ζωή μας την ίδια.

Σκεπτόμενοι την ψυχοθεραπευτική δράση που προσφέρει απλόχερα το θέατρο, το πρώτο κουδούνι χτυπά στον Αριστοτέλη και στην τραγωδία. Ήδη από τις απαρχές του θεάτρου και μεταφερόμενοι πίσω στην αρχαία Ελλάδα, μπορούμε να καταλάβουμε πως οι άνθρωποι του τότε γνώριζαν τις θεραπευτικές ιδιότητες του θεάτρου στο άτομο. Η κάθαρση που συνόδευε την τραγωδία είναι αυτή που λειτουργεί ως φάρμακο, αντιβίωση στην ανθρώπινη εσωτερική πάλη με τον εαυτό, στον πόνο της ψυχής. Μέσω της τραγωδίας, ο θεατής «καθαίρεται» από τα άγχη του, αποτοξινώνεται από κάθετι υπερβολικό, έντονο και δυσάρεστο που μπορεί να βαραίνει την ψυχή του και παράλληλα ανακουφίζεται, ηρεμεί, συμπονεί. Η τραγωδία ενεργεί ψυχοθεραπευτικά, ξαλαφρώνει τις ψυχές των θεατών, αποβάλλει ό, τι καταστροφικό, κακόηθες και καταθλιπτικό και τα μετατρέπει σε διαθέσεις γαλήνιες και στιγμές ευφορίας.

Στο δεύτερο κουδούνι πριν την έναρξη συναντάμε την σύνδεση ηθοποιού θεατή. Με την αμεσότητα του θεάτρου, το άτομο βιώνει επί της ουσίας όλα όσα λαμβάνουν χώρα στη σκηνή. Ταυτίζεται με τα πάθη του ήρωα, νιώθει όσα νιώθει ο ηθοποιός, αισθάνεται και αναβιώνει τον πόνο, την θλίψη, την απογοήτευση, την χαρά, την ευτυχία, την αγάπη, μέχρι να φτάσει στο σημείο της κάθαρσης, τη μεγαλύτερη συμβολή του θεάτρου. Εδώ, βλέπουμε και την εμφάνιση του Ψυχολογικού θεάτρου, όπου ο ηθοποιός δεν αναπαράγει απλώς μια κατάσταση, αλλά την βιώνει. Σε πολλά έργα θεατρικών συγγραφέων βρίσκουμε ως βάση τους τον ψυχισμό των ανθρώπων, σαν και αυτά του Ίψεν, του Στρίντμπεργκ κ.α. Βέβαια, το Ψυχολογικό Θέατρο πρωτοεμφανίστηκε μέσα από τα έργα του Τσέχωφ. Η ανάλυση του ψυχισμού των ηρώων στο Ψυχολογικό Θέατρο αγγίζει όχι μόνο το άτομο αλλά και ολόκληρη την κοινωνία, τις καθολικές συμπεριφορές της καθημερινότητας, τις συνήθειες.

Το τρίτο και τελευταίο κουδούνι θα ακουστεί στην θεραπεία. Στα πλαίσια μιας μη πραγματικής θεατρικής παράστασης, η βιωματική μέθοδος της δραματοθεραπείας έρχεται να προωθήσει την δημιουργικότητα, τη βελτίωση της ψυχικής υγείας και την εσωτερική αναζήτηση του ασθενούς. Έχοντας ως βάση της το ψυχόδραμα, οι συμμετέχοντες εκτίθενται με συγκεκριμένη μέθοδο, όπως το παιχνίδι ρόλων, η μουσική, ο χορός, η ζωγραφική, το κουκλοθέατρο, στο ερέθισμα που τους προκαλεί αισθήματα άγχους, με σκοπό στο πέρασμα του χρόνου να καταφέρουν να αποκτήσουν τις ικανότητες που θα τους βοηθήσουν να ελαχιστοποιήσουν αυτού του είδους την ενόχληση. Ακόμη, η χρήση της δραματοθεραπείας βοηθά τον ασθενή να λύσει το πρόβλημά του, να φτάσει στην κάθαρση και, το κυριότερο, να διευρύνει τον εαυτό του και τις ανάγκες του, να αναπτύξει την υγιή του πλευρά, να αναζητήσει την πολυπόθητη ψυχική και συναισθηματική ισορροπία. Ο Peter Slade, ο πρώτος που χρησιμοποίησε τον όρο Δραματοθεραπεία, υποστηρίζει ότι «Η Δραματοθεραπεία είναι μια βοήθεια για να αποκτήσουμε προσωπικότητα». Δραστηριοποιείται πλέον σε Κέντρα Ψυχικής Υγείας, Κέντρα Αποκατάστασης, σε δομές απεξάρτησης, σε άτομα με ειδικές ανάγκες, σε ομάδες ατόμων με σοβαρές ασθένειες κ.α. Λαμβάνεται υπόψη ως μια άκρως θεραπευτική διαδικασία, μια μέθοδος που συνεισφέρει στον επαναπροσδιορισμό του παρελθόντος και τη δημιουργία στέρεων βάσεων για το μέλλον.

Κλείνοντας το άρθρο αυτό, δεν νομίζω ότι χωρά κάποιου είδους περαιτέρω σχολιασμός. Ο Κουν, ο Αριστοτέλης και ο Slade μίλησαν τόσο απλά και στοχευμένα. Η συμβολή του θεάτρου για τον άνθρωπο είναι κάτι παραπάνω από φώτα, ρούχα, μέικαπ και σκηνικά… ακόμη και για αυτούς που νομίζουν ότι χρειάζονται σκηνικά. Ο Στανισλάβσκι έλεγε… «Αγάπα το έργο τέχνης μέσα σου, όχι τον εαυτό σου μέσα σε αυτό».

Καλή θέαση.

Βιβλιογραφία:

  •  Μαρκαντωνάτος Γ. (Μάρτιος 2013), Το αίνιγμα της αριστοτελικής «κάθαρσης», Εφημερίδα Το Βήμα. Ανακτήθηκε από: https://www.tovima.gr/2013/03/31/opinions/to-ainigma-tis-aristotelikis- katharsis/
  • Ποθητού Μ., Όταν το θέατρο συναντά την ψυχοθεραπεία. Ανακτήθηκε από: http://www.xamogelakia.com/index.php?page=article43
  • https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%94%CF%81%CE%B1%CE%BC%CE%B1%CF%84%CE%BF%CE%B8%CE%B5%CF%81%CE%B1%CF%80%CE%B5%CE%AF%CE