Ψυχαναγκασμός… Τί είναι ο Ψυχαναγκασμός; Με μία απότομη βουτιά στα βιώματα μας και σε όσα έχουμε ακούσει και διαβάσει δεξία και αριστερά, όλοι θα σκεφτήκαμε πάνω κάτω τί θα μπορούσε να πλαισιώνει την έννοια του Ψυχαναγκασμού. Η μανία μας για την τάξη των πραγμάτων, η έμμονη σκέψη στο αν έχουμε αφήσει το σίδερο στην πρίζα ή αν έχουμε κλειδώσει όλες τις πόρτες προτού βγούμε για τον απογευματινό μας καφέ κ.α. Κι όμως δεν έχουμε πέσει τόσο έξω. Ας τα πάρουμε ωστόσο απ’ την αρχή.

Η Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή ή ΙΨΔ ή Μανιοπαρορμητική Διαταραχή (Obsessive–compulsive disorder-OCD) είναι μια διαταραχή που περιλαμβάνεται στην ομάδα των αγχωδών διαταραχών και αυτές με τη σειρά τους στην ευρύτερη ομάδα των νευρώσεων. Χαρακτηρίζεται είτε από ιδεοληψίες (obsessions) είτε από ψυχαναγκασμούς (compulsions), ενώ θα υπάρχουν φορές που θα τις συναντάμε και τις δύο μαζί. Πρόκειται για επαναλαμβανόμενες ψυχοπαθολογικές εκδηλώσεις που έχουν τη μορφή εξωτερικών ή εσωτερικών πράξεων που επιβάλλονται από το ίδιο το άτομο (έσωθεν διαταγές). Συνήθως παίρνουν τη μορφή τελετουργίας, με σκοπό να μειωθεί το άγχος που είχε δημιουργηθεί. Αποτελούν πηγή δυσφορίας για το άτομο και απασχολούν σημαντικό μέρος από το χρόνο του και από την επαγγελματική, κοινωνική και συναισθηματική του ζωή. Το άγχος συνοδεύει συχνά τους ψυχαναγκασμούς και εξαφανίζεται προσωρινά μόλις το άτομο ενδώσει, τελικά, στον καταναγκασμό. Πλειοψηφία των πασχόντων αναγνωρίζουν τον παθολογικό χαρακτήρα αυτών των καταναγκασμών, όπως επίσης και ότι είναι υπερβολικοί και χωρίς καμία ουσία. Παρ’ όλα αυτά, κρίνεται εξαιρετικά δυσχερές από τους ίδιους να τους σταματήσουν.

Ιστορικά μιλώντας και τρέχοντας πίσω στον Μεσαίωνα, ιδεοληψίες σεξουαλικού ή βλασφημικού περιεχομένου θεωρούνταν ενδείξεις σατανικής παρέμβασης πάνω στο άτομο και αντιμετωπίζονταν με εξορκισμό, ενώ στις αρχές του 19ου αιώνα, η ψυχαναγκαστική νεύρωση θεωρούνταν ένα είδος «τρέλας». Αργότερα, ο Freud ήταν εκείνος που απέδωσε στη διαταραχή αυτή τα χαρακτηριστικά της νεύρωσης. Δεν περιορίστηκε μόνο στην φαινομενολογική περιγραφή της, ωστόσο αναζήτησε τους υπεύθυνους ψυχολογικούς μηχανισμούς, φέρνοντας στο προσκήνιο την ψυχική δομή που υποβαστά την ιδεοψυχαναγκαστική συμπτωματολογία. Ο πυρήνας της φροϋδικής σύλληψης της νεύρωσης αποτέλεσε η ασυνείδητη ενδοψυχική σύγκρουση.

Βασιζόμενοι λοιπόν στη φροϋδική θεωρία και την Ψυχαναλυτική σχολή, η ψυχαναγκαστική διαταραχή αφορά στην σεξουαλική ζωή του παιδιού κατά την πρώιμη παιδική ηλικία και οφείλεται σε ενδοψυχική σύγκρουση που τοποθετείται σε οιδιπόδειο επίπεδο. Πρόκειται για μερική καθήλωση της λίμπιντο σε προ-οιδιπόδεια, πρωκτική-σαδιστική φάση λόγω προβληματικής ψυχοσεξουαλικής εξέλιξης. Στο στάδιο της οιδιπόδειας σύγκρουσης, το Εγώ, το οποίο βρίσκεται σε αδυναμία να αντιμετωπίσει τις λιμπιντικές απαιτήσεις, αμύνεται παλινδρομώντας στο σαδοπρωκτικό στάδιο, κάτι που ισοδυναμεί με αλλαγή των ερωτικών ενορμήσεων σε ενορμήσεις σαδιστικού και επιθετικού περιεχομένου. Έτσι, το Εγώ φοβάται την τιμωρία του Υπερεγώ, ενός Υπερεγώ το οποίο βάλει κατά του Εγώ στον ρόλο ενός αυστηρού δικαστή. Τότε, το Εγώ υποχρεούται να αντισταθεί στις καταστροφικές ενορμήσεις του Εκείνου αναπτύσσοντας εξ’ αντιδράσεως σχηματισμούς, όπως σχολαστικότητες, υπερβολική ανάγκη καθαριότητας, τύψεις, επαναλαμβανόμενες πράξεις κ.α.

Η νεύρωση αυτή, που έχει ονομαστεί και ως «αρρώστια της θέλησης», «τρέλα της αμφιβολίας» ή ακόμη και «αρρώστια της σχολαστικότητας», προσβάλλει εξίσου άνδρες και γυναίκες κατά την ενηλικίωση. Αξίζει να σημειωθεί πως οι άνδρες είναι αυτοί που έχουν μια πιο πρώιμη ηλικία έναρξης (από 6 έως 15 χρονών) σε σύγκριση με τις γυναίκες (από 20 έως 29 χρονών).

Γνωρίζοντας λοιπόν όλα αυτά και διαλευκάνοντας επί της ουσίας την έννοια και την σημασία της διαταραχής αυτής στη ζωή μας, είμαστε πλέον σε θέση να αντιληφθούμε το πόσο σημαντικά μας επηρεάζει στην καθημερινότητά μας. Από το πιο απλό πράγμα, την τελετουργία δηλαδή που θα ακολουθήσουμε προ ύπνου ώστε να έχουμε μια “ασφαλή” και “σίγουρη” ξεκούραση, μέχρι και τα πιο σύνθετα, την εμμονή και τις τύψεις. Για το λόγο αυτό, είναι χρέος μας να κινητοποιηθούμε και να μην έχουμε ενδοιασμούς στο να απευθυνθούμε σε κάποιον ειδικό ψυχικής υγείας, με απότερο σκοπό την αποτελεσματική αντιμετώπιση της, ώστε να πάψει πια να «μας άγχει και να μας φέρει το Υπερεγώ».

Βιβλιογραφία: