Latest posts by Βασίλης Αναγνώστου (see all)

 

Σήμερα θα ταξιδέψουμε 66 εκατομμύρια χρόνια στο παρελθόν, σε μια Γη πολύ παρόμοια αλλά και ταυτόχρονα πολύ διαφορετική από τη δική μας. Παρόμοια γιατί σφύζει από ζωή, με έναν τεράστιο αριθμό διαφορετικών ειδών ζώων και φυτών να ευδοκιμεί και να εξελίσσεται σε έναν τροπικό αρχαίο παράδεισο. Διαφορετική όμως, γιατί το κυρίαρχο είδος στον πλανήτη δεν είναι ο άνθρωπος αλλά ούτε και κάποιο άλλο θηλαστικό. Για περίπου 165 εκατομμύρια χρόνια, οι δεινόσαυροι είναι οι κυρίαρχοι της Γης, με μία πληθώρα διαφορετικών ειδών δεινοσαύρων να βρίσκεται στην κορυφή της τροφικής αλυσίδας σε έδαφος, αέρα και θάλασσα. Μερικοί έχουν μέγεθος όσο περίπου μια γάτα, ενώ άλλοι έφθαναν σε μήκος από την ουρά έως το κεφάλι τα 35 μέτρα. Οι δεινόσαυροι έχουν τον πλήρη έλεγχο κάθε οικοσυστήματος του πλανήτη και το γεγονός αυτό δε φαίνεται να αλλάζει σύντομα. Όμως μέσα σε μία στιγμή, ένας ακάλεστος επισκέπτης από το διάστημα θα φέρει στην Γη μια από τις πιο βίαιες και απότομες αλλαγές στην ιστορία της.

 

Εικόνα 1: Σύγκριση μεγεθών δεινοσαύρων με τον μέσο άνθρωπο

 

Το χρονικό του αφανισμού

 

Μια νύχτα όπως όλες τις άλλες, ένα νέο αστέρι εμφανίζεται στον ουρανό της Γης των δεινοσαύρων, αρκετά πιο λαμπρό από τα υπόλοιπα. Ακόμα και για οργανισμούς πιο ευφυείς (όπως ο άνθρωπος), μια τέτοια αλλαγή στον νυχτερινό ουρανό θα φάνταζε αδιάφορη και θα περνούσε απαρατήρητη. Όμως μέχρι το πρωί της επόμενης ημέρας, το αστέρι αυτό φαίνεται πλέον σαν ένας δεύτερος μικρός ήλιος στον ουρανό και λεπτό προς λεπτό, μεγαλώνει σε μέγεθος. Ο μικρός αυτός ήλιος είναι στην πραγματικότητα ένας ανώνυμος αστεροειδής, διαμέτρου περίπου 10 χιλιομέτρων που πλέον έχει εισέλθει στην Γήινη ατμόσφαιρα με ταχύτητα 60 φορές μεγαλύτερη από την ταχύτητα του ήχου και κατευθύνεται προς τη χερσόνησο του Γιουκατάν, εκεί που σήμερα βρίσκεται η χώρα του Μεξικού. Έχοντας πλέον περάσει τη γήινη ατμόσφαιρα μέσα σε μερικά δευτερόλεπτα, ο αστεροειδής συγκρούεται με τον πλανήτη, απελευθερώνοντας ενέργεια ίση με 100 δισεκατομμύρια φορές την ενέργεια που απελευθερώθηκε κατά το βομβαρδισμό της Χιροσίμα. Μέσα σε δευτερόλεπτα, ζώα και φυτά σε μια ακτίνα 1500 χιλιομέτρων εξαϋλώνονται, ενώ ένας κρατήρας βάθους 25 χιλιομέτρων και διαμέτρου 100 χιλιομέτρων σχηματίζεται στο σημείο της σύγκρουσης.

Εικόνα 2: Τα άμεσα αποτελέσματα της σύγκρουσης. Εντός του κόκκινου κύκλου, όλοι οι ζωντανοί οργανισμοί πεθαίνουν ακαριαία. (Lunar and planetary Institute)

 

Εκατομμύρια τόνοι υλικού από το φλοιό στο σημείο της σύγκρουσης εκτοξεύονται σε τεράστια ύψη, με μερικά από αυτά να φθάνουν μέχρι και τη σελήνη. Το μεγαλύτερο μέρος όμως αυτών, επιστρέφει στη Γη και καίγεται στην ατμόσφαιρα, προκαλώντας για λίγα λεπτά μια απότομη αύξηση της θερμοκρασίας της γης, φθάνοντας από εκατοντάδες μέχρι και χιλιάδες βαθμούς κελσίου. Όσοι δεινόσαυροι δεν μπορούν να βρουν καταφύγιο καίγονται ζωντανοί, ενώ τεράστιες εκτάσεις δασών σε διάφορα μέρη του πλανήτη πιάνουν ακαριαία φωτιά. Όμως τα χειρότερα δεν έχουν ακόμα αρχίσει. Από τη σύγκρουση, δημιουργούνται σεισμοί που φθάνουν μέχρι και τα 11 ρίχτερ, σεισμοί που γίνονται αισθητοί μέχρι και στην άλλη πλευρά του πλανήτη και που “ξυπνάνε” ηφαίστεια στην περιοχή της σημερινής Ινδίας. Για τις επόμενες δεκαετίες, ο πλανήτης μπαίνει σε μια περίοδο σκοτεινού χειμώνα, με τη σκόνη από τη σύγκρουση, τις γιγαντιαίες πυρκαγιές και τα ηφαίστεια της Ινδίας να εμποδίζουν το φως του ήλιου να φθάσει στην επιφάνεια της Γης. Όσα φυτά κατάφεραν να επιβιώσουν από τις πυρκαγιές, κυριολεκτικά λιμοκτονούν καθώς δεν μπορούν πλέον να φωτοσυνθέσουν και αυτό φαίνεται πρώτα και ξεκάθαρα στους ωκεανούς του πλανήτη. 90% του φυτοπλαγκτόν εξαφανίζεται, με αποτέλεσμα η ωκεάνια τροφική αλυσίδα να καταρρεύσει. Το ίδιο συμβαίνει όμως και στην ξηρά, με τους φυτοφάγους δεινόσαυρους που επιβίωσαν της σύγκρουσης να ξεμένουν από τροφή και να πεθαίνουν ο ένας μετα τον άλλον, οδηγώντας τους σαρκοφάγους δεινόσαυρους στην ίδια μοίρα. Η κατάσταση αυτή ευνοεί τους μύκητες, που δεν έχουν ανάγκη από φώς και βρίσκουν έναν πλανήτη γεμάτο νεκρή ύλη αλλά και μικρά παμφάγα θηλαστικά που έχουν μεγαλύτερη ευελιξία και χρειάζονται λιγότερη τροφή.

 

Εικόνα 3: Αναπαράσταση του Kimbetopsalis simmonsae, ένα μικρό θηλαστικό που επιβίωσε απο την σύγκρουση (Scientific American)

 

Με το τέλος αυτού του εφιάλτη, ο πλανήτης μας δεν είναι πλέον ίδιος. Το 75% των ζώων και φυτών έχουν εξαφανιστεί, και από τους δεινόσαυρους μόνο τα ιπτάμενα και μικρότερα σε μέγεθος είδη έχουν επιβιώσει. Όμως η ζωή στον πλανήτη είναι πολύ μακριά από το τέλος της. Τα μικρά θηλαστικά που δυσκολευόταν να εξαπλωθούν και να αναπτυχθούν όσο οι πανίσχυροι δεινόσαυροι κυριαρχούσαν στο οικοσύστημα, πλέον βρίσκουν έναν πλανήτη μόνο για αυτά, χωρίς κανέναν επικίνδυνο αντίπαλο. Ο αιώνας των θηλαστικών ξεκινάει, μίας ομάδας ειδών με νοημοσύνη πολύ μεγαλύτερη ακόμα και των ευφυέστερων δεινοσαύρων, με τα πρωτεύοντα θηλαστικά και τον σύγχρονο άνθρωπο να γίνεται ο νέος κυρίαρχος του πλανήτη, 66 εκατομμύρια χρόνια αργότερα. Όμως οι δεινόσαυροι δε χάθηκαν για πάντα από τη Γη. Τα σημερινά πτηνά είναι οι απόγονοι των ιπτάμενων δεινοσαύρων που κατάφεραν να επιβιώσουν από τη σύγκρουση του αστεροειδή και είναι ανώτερα των δεινοσαύρων σε πολλά από τα χαρακτηριστικά τους. Κατά κάποιον τρόπο λοιπόν, χωρίς τη βίαιη αυτή σύγκρουση, η ιστορία της Γης θα ήταν πολύ διαφορετική και το ανθρώπινο είδος ίσως δεν έφτανε πότε στο σημείο που είναι σήμερα.

 

 

Μελετώντας το παρελθόν…

 

Ένα γεγονός που συνέβη τόσο παλιά στην ιστορία της γης μπορεί να φαντάζει αδύνατο να μελετηθεί, όμως χάρη στην τεχνολογία και τις γεωλογικές γνώσεις μας, μπορέσαμε να δημιουργήσουμε ένα “χρονολόγιο” που περιγράφει στιγμή προς στιγμή τις τελευταίες ημέρες των δεινοσαύρων. Μελετώντας τα απολιθώματα που βρίσκουμε θαμμένα σε βαθύτερα στρώματα του εδάφους με σύγχρονες μεθόδους χρονολόγησης μπορούμε να υπολογίσουμε περίπου πριν πόσα χρόνια θάφτηκε ένας οργανισμός. Έτσι, μελετώντας διαφορετικά στρώματα της Γης με διαφορετικά απολιθώματα, μπορούμε να ξέρουμε κατά προσέγγιση για πόσα χρόνια ένας οργανισμός ζούσε και ευδοκιμούσε στον πλανήτη πριν αυτός εξαφανιστεί. Ένα πολύ σημαντικό εύρημα που προέκυψε από την μελέτη των στρωμάτων της γης (μία επιστήμη που ονομάζεται στρωματογραφία) είναι η ύπαρξη ιριδίου σε στρώματα που χρονολογούνται στα 65 εκατομμύρια χρόνια πριν. Το ιρίδιο είναι ένα μέταλλο που το βρίσκουμε πολύ σπάνια στην επιφάνεια του πλανήτη, υπάρχει όμως σε αφθονία στους αστεροειδείς. Όμως το στρώμα αυτό ιριδίου δεν είναι αρκετό για να δικαιολογήσει την συσχέτιση του τέλους των δεινοσαύρων με την πτώση ενός αστεροειδή. Η σημαντικότερη ανακάλυψη που αποτελεί το θεμέλιο της θεωρίας αυτής είναι η ανακάλυψη του κρατήρα Chicxulub κοντά στο ομώνυμο χωριό του Γιουκατάν. Ο κρατήρας βρίσκεται θαμμένος κάτω από τα πιο σύγχρονα εδάφη και ιζήματα της περιοχής και έχει διάμετρο 150 χιλιομέτρων με βάθος 20 χιλιομέτρων. Με τα στοιχεία αυτά και με τη βοήθεια σύγχρονων υπολογιστών, καταφέραμε να προσομοιώσουμε την στιγμή της σύγκρουσης με σημαντική ακρίβεια, με τους γεωλόγους να υπολογίζουν κατά προσέγγιση ακόμα και την κλίση και την ταχύτητα με την οποία μπήκε στην ατμόσφαιρα ο αστεροειδής.

 

Εικόνα 4: Ψηφιακη αναπαράσταση του θαμμένου κρατήρα στο Γιουκατάν του Μεξικού (Sciencemag)

 

Εικόνα 5: Το στρωματογραφικό όριο που αντιπροσωπεύει τον καιρό της εξαφάνισης των δεινοσαύρων στο τέλος του Μεσοζωικού αιώνα. Το μαύρο στρώμα μέσα στην έλλειψη είναι πλούσιο σε ιρίδιο και αποτέλεσε την πρώτη απόδειξη για την υπόθεση της σύγκρουσης.

 

εξασφαλίζοντας το μέλλον

 

Σήμερα λοιπόν, το ανθρώπινο είδος οφείλει κατά κάποιον τρόπο την ύπαρξη και την κυριαρχία -μεταξύ άλλων- και σε ένα τυχαίο γεγονός που συνέβη στη Γη 66 εκατομμύρια χρόνια πριν. Τα ζώα της περιόδου εκείνης δεν μπορούσαν με κανέναν τρόπο να φανταστούν ότι η συνέχεια της ζωής τους θα μπορούσε να διακοπεί τόσο βίαια και απότομα. Όμως ο άνθρωπος πλέον γνωρίζει. Γνωρίζει τους κινδύνους που απειλούν την δική του συνέχεια ως είδος, είτε αυτός ο κίνδυνος είναι μια μεγάλη κλιματική αλλαγή, είτε ένας αστεροειδής από το βαθύ διάστημα. Σήμερα λοιπόν, με σημαντικότερο όπλο την νοημοσύνη μας, έχουμε τη δυνατότητα να προετοιμαστούμε όσο καλύτερα μπορούμε για ένα τέτοιο γεγονός, αφήνοντας στην άκρη ανούσιες και βλαβερές συγκρούσεις και άπληστες πρακτικές. Αν θα το καταφέρουμε αυτό ή αν θα περάσουμε και εμείς στην ιστορία του πλανήτη ως ένα ακόμα αρχαίο είδος για τους επόμενους “κυρίαρχους” θα φανεί στο -ίσως και εγγύς- μέλλον.

 

Για περαιτέρω ανάγνωση:

Chicxulub: The Impact and Tsunami  ( Cathy Ezrailson and David Shonting) Βιβλίο εκλαϊκευμένης επιστήμης που περιγράφει την σύγκρουση του αστεροειδή.

https://science.sciencemag.org/content/208/4448/1095 Η έρευνα που έθεσε τα θεμέλια για τη θεωρία της σύγκρουσης.

https://www.youtube.com/watch?v=dFCbJmgeHmA&t=615s Το βίντεο περιγράφει στιγμή προς στιγμή τη σύγκρουση και αποτέλεσε έμπνευση για το συγκεκριμένο άρθρο.

About Βασίλης Αναγνώστου

Ονομάζομαι Βασιλής Αναγνώστου και ζώ στη Θεσσαλονίκη. Σπούδασα γεωλογία στο Α.Π.Θ, μία σχολή που απαιτεί ενασχόληση με το φυσικό περιβάλλον και τις εξορμήσεις στην ύπαιθρο, ασχολίες που αποτελούσαν χόμπι μου ανέκαθεν. Η αγάπη μου για τα ταξίδια -και κυρίως το backpacking- πηγάζει από την ασταμάτητη δίψα μου για γνωριμίες με νέες κουλτούρες και τρόπους ζωής. Πιστεύω ακράδαντα ότι τα ταξίδια ενώνουν τους ανθρώπους και ότι είναι δυνατά ακόμα και με το πολύ χαμηλά μπάτζετ, κάτι που προσπαθώ να ‘’αποδείξω’’ με την καταγραφή των προσωπικών μου περιπετειών στην Ευρώπη και -σύντομα ελπίζω- στον υπόλοιπο κόσμο!