Latest posts by Βασίλης Αναγνώστου (see all)

Τα τελευταία χρόνια, οι ειδήσεις για τον Άρη έχουν ξεφύγει από τη σφαίρα της καθαρά επιστημονικής δημοσιογραφίας και πλέον απασχολούν συχνά τα πιο “mainstream” ειδησεογραφικά μέσα. Από τα σενάρια επιστημονικής φαντασίας του Elon Musk για εποίκηση του Άρη, έως και τα πιο χειροπιαστά αποτελέσματα της αποστολής Mars 2020 της NASA και την επιτυχή προσεδάφιση του rover Perseverance, ο γειτονικός μας πλανήτης πρωταγωνιστεί συχνά σε απλές καθημερινές συζητήσεις. Πόσο καλά όμως γνωρίζουμε πραγματικά τον Άρη και γιατί η ανθρωπότητα ξοδεύει τόσους πόρους και ενέργεια για να το γνωρίσει καλύτερα;

 

Μισός αιώνας εξερεύνησης

 

Αν και η εξερεύνηση του κόκκινου πλανήτη φαίνεται να απασχολεί την ανθρωπότητα την τελευταία δεκαετία μόνο, στην πραγματικότητα oι προσπάθειες “γνωριμίας” μας με τον Άρη ξεκίνησαν πριν από περίπου 60 χρόνια, με 6 αποτυχημένες αναγνωριστικές αποστολές μεταξύ του 1960 και του 1964 από την ΕΣΣΔ και τη NASA. Τελικά, στις 15 Ιουλίου του 1965 με την αποστολή Mariner 4 η NASA κατάφερε να στείλει το πρώτο διαστημόπλοιο στην ιστορία για αναγνωριστική πτήση σε πλανήτη στο βαθύ διάστημα και μάλιστα δίνοντάς μας μια πρώτη εικόνα από την επιφάνεια του κόκκινου πλανήτη.

Η πρώτη εικόνα από την επιφάνεια του Άρη (NASA, 1965)

Για την επόμενη δεκαετία, η κόντρα μεταξύ της ΕΣΣΔ και των ΗΠΑ στον τομέα της εξερεύνησης του διαστήματος συνεχίστηκε, με πληθώρα αναγνωριστικών αποστολών αλλά και απόπειρες προσεδάφισης, με αρκετές από αυτές να στέφονται με μερική επιτυχία παρέχοντάς μας περισσότερες πληροφορίες για το γειτονικό μας πλανήτη. Το επόμενο όμως μεγάλο βήμα θα γίνει το 1976 με τις αποστολές Viking 1 και Viking 2 της NASA, 2 ζευγάρια οχημάτων (ένας δορυφόρος, ένα όχημα εδάφους) που θα φθάσουν με επιτυχία στην επιφάνεια του Άρη με τα οχήματα του Viking 1 να παραμένουν σε λειτουργία για 6 χρόνια χαρίζοντάς μας έναν πραγματικό θησαυρό πληροφοριών για τον πλανήτη. Μάλιστα, το Viking 1 κράτησε το ρεκόρ του μακροβιότερου οχήματος στον Άρη μέχρι και το 2010, όταν η “Oppy” (Opportunity), ένα rover που προσεδαφίστηκε το 2004 μαζί με το δίδυμο “αδερφάκι” του Spirit στον πλανήτη (σε αντιδιαμετρικές τοποθεσίες το ένα από το άλλο) κατάφερε να ξεπεράσει σε χρόνο ζωής τα οχήματα του Viking 1. Το Opportunity συνέχισε να λειτουργεί απροβλημάτιστα μέχρι τον Αύγουστο του 2018, όταν μια αμμοθύελλά κατέστρεψε κατά πάσα πιθανότητα κάποιο βασικό υποσύστημά του διακόπτοντας έτσι την επικοινωνία του με τη Γη.

 

Η πρώτη πανοραμική εικόνα από την επιφάνεια του Άρη, από το Viking 1 (NASA, 1976)

 

Τα επίσημα εμβλήματα του Opportunity (αριστερά) και του Spirit (δεξιά) (ΝASA,2003)

 

Τα 2 αυτά οχήματα αποτελούν μέρος μιας σειράς αποστολών στον Άρη που ξεκίνησε το 1997 με το Rover Pathfinder που “υπηρέτησε” στην επιφάνεια του γειτονικού πλανήτη για 86 μέρες και άνοιξε το δρόμο για τις άκρως επιτυχημένες επόμενες προσεδαφίσεις των rover της NASA. Αποκορύφωμα αυτών των αποστολών αποτελούν τα σύγχρονα rover Curiosity και Perseverance που δρουν σήμερα στον Άρη και προετοιμάζουν το έδαφος για τον πρώτο μη-μηχανικό επισκέπτη του.

Τα 2 αυτά οχήματα αποτελούν μέρος μιας σειράς αποστολών στον Άρη που ξεκίνησε το 1997 με το Rover Pathfinder που “υπηρέτησε” στην επιφάνεια του γειτονικού πλανήτη για 86 μέρες και άνοιξε το δρόμο για τις άκρως επιτυχημένες επόμενες προσεδαφίσεις των rover της NASA. Αποκορύφωμα αυτών των αποστολών αποτελούν τα σύγχρονα rover Curiosity και Perseverance που δρουν σήμερα στον Άρη και προετοιμάζουν το έδαφος για τον πρώτο μη-μηχανικό επισκέπτη του.

 

Περιέργεια και επιμονή

 

Selfies των Curiosity (αριστερά) και Perseverance (δεξιά) (NASA, 2012 / 2021)

 

Το Curiosity και το Perseverance είναι δυο οχήματα μεγέθους αυτοκινήτου που λειτουργούν αυτήν την στιγμή στον κόκκινο πλανήτη, το καθένα με τη δική του ξεχωριστή αποστολή. Ενώ το Curiosity προσεδαφίστηκε το 2012 με γενικότερους διερευνητικούς στόχους (μελέτη ατμόσφαιρας, γεωλογίας, χημικών συστάσεων, ενδείξεων ζωής), το Perseverance έχει καθαρά βιολογικής φύσης αποστολή. Με την προσεδάφιση του στις 18 Φεβρουαρίου του 2021, το Perseverance ξεκίνησε μια σειρά μελετών και πειραμάτων με απώτερο σκοπό την υποστήριξη μιας μελλοντικής επανδρωμένης αποστολής στον Άρη, εξοπλισμένο -μεταξύ άλλων- με μία συσκευή που θα επιχειρούσε να παράγει οξυγόνο χρησιμοποιώντας το διοξείδιο του Άνθρακα που υπάρχει άφθονο στην ατμόσφαιρα του Άρη. Στις 22 Φεβρουαρίου, το Perseverance έστειλε στη Γη για πρώτη φορά ένα αρχείο με ήχους των ανέμων του κόκκινου πλανήτη, ενώ στις 20 Απριλίου -μόλις πριν ένα μήνα-, κατάφερε να μετατρέψει διοξείδιο του Άνθρακα από την ατμόσφαιρα σε 5.37 γραμμάρια Οξυγόνου, ποσότητα ικανή για να υποστηρίξει 10 λεπτά ανθρώπινης αναπνοής. Η επιτυχημένη δοκιμή της συσκευής “παραγωγής” οξυγόνου (με την κωδική ονομασία MOXIE) αποτελεί ένα τεράστιο άλμα εμπρός για την επιστήμη και ανοίγει το δρόμο για το terraforming, δηλαδή την διεργασία τροποποίησης της ατμόσφαιρας, της επιφάνειας και της θερμοκρασίας ενός πλανήτη ώστε αυτά τα χαρακτηριστικά του να γίνουν παρόμοια με τα αντίστοιχα της Γης. Η αποστολή του Perseverance μόλις ξεκίνησε και το μέλλον της φαίνεται λαμπρό.

 

Άξιζει τον κόπο η εξερεύνηση του Άρη;

 

Για πολλούς από εμάς, η κατανάλωση πόρων για την εξερεύνηση ενός φαινομενικά έρημου πλανήτη φαντάζει παράλογη, ιδιαίτερα όταν αντιμετωπίζουμε ήδη σημαντικά προβλήματα στο δικό μας πλανήτη. Μόνο η πιο πρόσφατη αποστολή του Perseverance, υπολογίζεται να φθάσει σε κόστος τα 2.8 δισεκατομμύρια δολάρια με το συνολικό budget της NASA να υπολογίζεται σε 1.19 τρισεκατομμύρια Δολάρια (λαμβάνοντας υπόψιν τον πληθωρισμό) από την ίδρυση της το 1959. Και ενώ το ποσό αυτό ακούγεται εξωφρενικό, η προσφορά της στην επιστήμη και την τεχνολογία είναι αδιαμφισβήτητη, από καθημερινές συσκευές όπως το laptop, το ποντίκι και τα ασύρματα ακουστικά έως εφευρέσεις που ανέβασαν δραματικά το επίπεδο ζωής εκατομμυρίων ανθρώπων, όπως ο μαγνητικός τομογράφος, το φίλτρο νερού, οι αντλίες ινσουλίνης και τα προσθετικά μέλη. Έτσι λοιπόν και με την εξερεύνηση του Άρη, αναμένεται μια πληθώρα νέων τεχνολογιών που αναπτύχθηκαν ειδικά για τις επιτυχημένες μη-επανδρωμένες αποστολές στον κόκκινο πλανήτη, να βρουν εφαρμογές στην καθημερινότητα μας και να κάνουν τις ζωές μας καλύτερες.

Πέραν όμως των χειροπιαστών αποτελεσμάτων, η εξερεύνηση του Άρη -και του διαστήματος κατ’ επέκταση-, ίσως μας δώσει απαντήσεις σε μεγάλα φιλοσοφικά ερωτήματα που απασχολούν την ανθρωπότητα. Σήμερα θεωρούμε σχεδόν βέβαιο ότι ο Άρης υπήρξε κάποτε πολύ πιο φιλικός προς ζωντανούς οργανισμούς, με περισσότερο νερό, υψηλότερες θερμοκρασίες και πυκνότερη ατμόσφαιρα. Ο συνδυασμός αυτών των συνθηκών ευνοούν την ανάπτυξη ζωής, ενώ η κατανόηση της μετάβασής του στην σημερινή του κατάσταση θα μας βοηθήσει ίσως να “προβλέψουμε” και να αποτρέψουμε μια δική μας παρόμοια μοίρα. Επιπλέον, η μελέτη της γεωλογίας του Άρη θα μας βοηθήσει να κατανοήσουμε καλύτερα την εξέλιξη του ηλιακού μας συστήματος αλλά και να εκμεταλλευτούμε τα ορυκτά και το νερό που βρίσκονται στο υπέδαφός του στο μέλλον. Τέλος, ο Άρης είναι ο κοντινότερος πλανήτης στη Γη που θα μπορούσε να μας φιλοξενήσει στο μέλλον βάσει των περιβαλλοντικών του συνθηκών και με τη βοήθεια της αναπτυσσόμενης τεχνολογίας terraforming να υποστηρίξει την πρώτη εξωγήινη βάση του ανθρώπινου είδους. Όπως και να έχει, η ώρα της πρώτης επανδρωμένης αποστολής στον Κόκκινο Πλανήτη πλησιάζει και μαζί με αυτήν ένα ακόμα τεράστιο άλμα για την ανθρωπότητα.

 

 

Για περαιτέρω ανάγνωση:

https://mars.nasa.gov/all-about-mars/facts/  Ο Άρης σε σύγκριση με τον πλανήτη μας

https://mars.nasa.gov/news/8621/nasas-curiosity-mars-rover-snaps-its-highest-resolution-panorama-yet/?site=msl Το πανόραμα 1.8 δισεκατομμυρίων pixel του Curiosity

https://mars.nasa.gov/resources/25629/nasas-perseverance-rover-microphone-captures-sounds-from-mars/  Ήχοι από τους ανέμους του ‘Άρη

https://mars.nasa.gov/mars-exploration/timeline/ Οι αποστολές της ΝASA στον Άρη επιγραμματικά

About Βασίλης Αναγνώστου

Ονομάζομαι Βασιλής Αναγνώστου και ζώ στη Θεσσαλονίκη. Σπούδασα γεωλογία στο Α.Π.Θ, μία σχολή που απαιτεί ενασχόληση με το φυσικό περιβάλλον και τις εξορμήσεις στην ύπαιθρο, ασχολίες που αποτελούσαν χόμπι μου ανέκαθεν. Η αγάπη μου για τα ταξίδια -και κυρίως το backpacking- πηγάζει από την ασταμάτητη δίψα μου για γνωριμίες με νέες κουλτούρες και τρόπους ζωής. Πιστεύω ακράδαντα ότι τα ταξίδια ενώνουν τους ανθρώπους και ότι είναι δυνατά ακόμα και με το πολύ χαμηλά μπάτζετ, κάτι που προσπαθώ να ‘’αποδείξω’’ με την καταγραφή των προσωπικών μου περιπετειών στην Ευρώπη και -σύντομα ελπίζω- στον υπόλοιπο κόσμο!