Τι είναι η κατάθλιψη; Πώς αντιμετωπίζει τον κόσμο ένας καταθλιπτικός; Πώς αντιμετωπίζεται ένας καταθλιπτικός από τον περίγυρό του; Τρία ερωτήματα που απασχολούν πολύ κόσμο, τόσο τους επαγγελματίες στον χώρο της ψυχικής υγείας όσο και ανθρώπους έξω από αυτό το χώρο -ασθενείς ή όχι.

Ποια η αφορμή για την αναφορά αυτή στη κατάθλιψη; Μα φυσικά το νεοεκδοθέν βιβλίο με τίτλο “Όταν οι πόρτες κλείνουν” το οποίο υπογράφει, ένας νέος πολλά υποσχόμενος συγγραφέας, ο Κωστόπουλος Άρης. Παραθέτω λίγα λόγια για τον συγγραφέα του βιβλίου. Ο συγγραφέας μας έχει σπουδές στα Παιδαγωγικά, στην Κλασική Μουσική, στη Συμβουλευτική και στο Play Therapy και έχει μεγάλη αγάπη από τα εφηβικά του χρόνια για τη ψυχολογία. Αποφάσισε να γράψει ένα μυθιστόρημα, ένα υπαρξιακό δράμα όπως ο ίδιος το χαρακτηρίζει, με βασικό θέμα ένα αντικείμενο που πολύ γνωρίζουν ή ζουν αλλά λίγοι μιλούν για αυτό. Ένας από τους λόγους που τον οδήγησαν σε αυτό είναι το γεγονός πως και ο ίδιος έχει περάσει κατάθλιψη, όντας όμως “λειτουργικός καταθλιπτικός” όπως αναφέρει ο ίδιος στη παρουσίαση του βιβλίου του -η οποία είναι αναρτημένη στο YouTube. Τα τελευταία χρόνια μάλιστα ασχολείται ως επαγγελματίας στο χώρο της ψυχικής υγείας. Η εισαγωγή του βιβλίου άλλωστε το περιγράφει καλύτερα από τον καθένα: «Αξιοποιώντας τη δική του εμπειρία ως θεραπευτής και θεραπευόμενος, και ενσωματώνοντας ενίοτε στοιχεία από τα ημερολόγια των συναντήσεων, πετυχαίνει να αποδώσει το ανθρώπινο δράμα […]» (σ.11).

Το βιβλίο πραγματεύεται τη ζωή, ή μάλλον να το θέσω καλύτερα, το πως αρχίζει να εμφανίζεται η κατάθλιψη και τα συμπτώματά της στον κεντρικό ήρωα μας, τον καθηγητή φιλοσοφίας Σ. (για τη χρήση μόνο των αρχικών γραμμάτων στα ονόματα θα αναφερθώ παρακάτω). Ο Σ. ζώντας μια σχεδόν ονειρική ζωή, θα μπορούσε να πει κανείς, έχοντας δίπλα του τη σύντροφο της ζωής του, τη Δ., τον καλύτερό του φίλου και ανταγωνιστή του στο σκάκι Δρ. Α., τη θέση του στο Πανεπιστήμιο και το πλήθος των βιβλίων του ήταν ευχαριστημένος και πλήρης. Ξαφνικά όμως η κατάθλιψη του χτύπησε την πόρτα. Και όχι απλά του χτύπησε την πόρτα, αλλά τον οδήγησε να αφήσει τις αγαπημένες του συνήθειες, το τρέξιμο, το βιολί, το διάβασμα, και εν τέλει τον έκανε να κλείσει και τις πόρτες… Εξ ου και ο τίτλος. Γιατί όπως ανέφερε ο ίδιος ο συγγραφέας στην παρουσίαση του βιβλίου του, ο τίτλος είναι διττός, αφενός δηλώνει την πραγματικότητα καθώς το φαινόμενο της κατάθλιψης γιγαντώνεται όταν κλείσεις την πόρτα και μείνεις μόνος, αφετέρου κλείνουν οι πόρτες της ψυχής. Το τελευταίο ειδικά περιγράφεται στο παρακάτω απόσπασμα: «Όλοι νομίζουν ότι ο θάνατος έρχεται απλά στα γεράματα αλλά ο μεγαλύτερος θάνατος που ζούμε είναι η ζωντανή απώλεια. […] Όταν βλέπεις τις πλάτες των άλλων να απομακρύνονται από εσένα. Όταν οι άλλοι φεύγουν και μαζί τους παίρνουν και τις αναμνήσεις που είχατε μαζί. Συναισθήματα, εμπειρίες.»(σς.135-136).

Τα προαναφερθέντα είναι όμως “χωράφια” άλλων επιστημών, τα οποία δεν θα αγγίξω παραπάνω και θα περάσω στα “χωράφια” της δικής μου ιδιότητας, του φιλολόγου. Βλέποντας λοιπόν το βιβλίο από μια φιλολογική οπτική μπορώ να σχολιάσω διάφορα.

Θα ξεκινήσω με το γεγονός που ανέφερα και μερικές γραμμές πιο πάνω, τη χρήση δηλαδή των αρχικών γραμμάτων (π.χ. το όνομα του ήρωα είναι Σ.) για την ονοματοδοσία των ηρώων. Ο συγγραφέας θέλει με αυτόν τον τρόπο να δείξει πως η κατάθλιψη είναι ένα φαινόμενο που μπορεί να βρεθεί στο διάβα του καθενός, σε ολόκληρο τον κόσμο. Ο συγγραφέας είναι Έλληνας αλλά γράφει για έναν ήρωα που περιλαμβάνει την έννοια του ανθρώπου ως άτομο χωρίς να φέρει οποιαδήποτε ταυτότητα. Οι ήρωες ονοματίζονται με τα αρχικά τους γιατί ακριβώς έπρεπε να τους δοθεί ένα στοιχείο να ξεχωρίζουν μεταξύ τους. Το Σ. του βασικού ήρωα μπορεί να δηλώνει τον Σταύρο, τον Σίμο, τον Στάθη, τον Σπύρο -και δεν ξέρω και εγώ πόσα άλλα ονόματα μπορώ να σκεφτώ από Σ.

Επίσης, πουθενά δεν αναφέρεται σε ποιο Πανεπιστήμιο είναι καθηγητής ο ήρωας μας. Άλλο ένα παιχνίδι του συγγραφέα με τον καθέναν από εμάς που διαβάζει αυτό “το ταξίδι στην ύπαρξη”. Χώρα; Ούτε για αυτήν γίνεται λόγος στο βιβλίο. Αυτό μας δείχνει πως ο συγγραφέας πέρα από το μήνυμα που θέλει να περάσει για την οικουμενικότητα της κατάθλιψης, δίνει στον αναγνώστη το περιθώριο να παίξει με τη φαντασία του, να ταξιδέψει όπου εκείνος νομίζει ότι είναι το καλύτερο για να τοποθετήσει τον ήρωα. Αυτό θα είναι στην Ελλάδα, στην Ισπανία, στις Η.Π.Α., στην Αυστραλία, στην Ιαπωνία; Οπουδήποτε μπορεί να ταξιδέψει η φαντασία του κάθε αναγνώστη χωρίς να περιορίζεται από τον συγγραφέα με στενά γεωγραφικά όρια.

Επιπλέον, ο χρόνος είναι απροσδιόριστος. Γιατί; Η απάντηση ακολουθεί το μοτίβο των δύο προηγούμενων παραγράφων. Γιατί το φαινόμενο της κατάθλιψης είναι καθολικό και δεν περιορίζεται σε χρονικά στεγανά αλλά μπορεί να χτυπήσει τη πόρτα το καθενός οποιαδήποτε στιγμή, χωρίς να δίνει σημασία σε ποια φάση της ζωής σου βρίσκεσαι ή αν είναι η κατάλληλη ώρα -αλήθεια υπάρχει κατάλληλη ώρα για κάτι τέτοιο;-.

Επιπροσθέτως, ο συγγραφέας τοποθετεί τον ήρωα σε ζωντανούς διαλόγους τόσο με τον καλύτερό του φίλο, τον Α., τον ψυχίατρό του (Ψ.) αλλά και με τον κόσμο γύρω όσο και σε διάλογο με τον εαυτό του. Ο εσωτερικός διάλογος, μονόλογος θα λέγαμε από τεχνικής άποψης γιατί το ίδιο πρόσωπο ρωτά και απαντά, διάλογος από την άποψη της έντασης και της διπλής οπτικής, είναι ένας ζωντανός διάλογος που κρατά τον αναγνώστη με κομμένη την ανάσα γιατί τοποθετείται σε ένα καίριο σημείο της πλοκής. Οι διάλογοι προσδίδουν στο κείμενο ζωντάνια και παραστατικότητα που σε συνδυασμό με τις πολλές εικόνες που προσφέρει ο συγγραφέας κάνουν το τελικό αποτέλεσμα ένα δημιούργημα υψηλής λογοτεχνικής αξίας.

Ακόμη, η εικονοποιία του συγγραφέα είναι αξιοθαύμαστη. Μέσα από τις εικόνες που έντεχνα εξυφαίνει ο συγγραφέας δημιουργούνται αναδρομές στο παρελθόν του ήρωα αλλά και εικόνες από τη φύση, από το περιβάλλον ή ακόμη και από τον εσωτερικό κόσμο του πληττόμενου από την κατάθλιψη ψυχισμού. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της εικονοποιίας νομίζω πως είναι το παρακάτω απόσπασμα: «Ένιωθε σαν φύλλο το οποίο έπεσε από δέντρο, κιτρίνισε και τώρα ο αέρας παίζει μαζί του στέλνοντας το να πετάξει προς κάθε κατεύθυνση, πριν ακουμπήσει κάτω στο δρόμο και ένα πόδι περάσει από πάνω του. Ένιωσε το κρατς που κάνει το ξερό φύλλο κάτω από το βάρος του ποδιού σαν να ήταν τα κόκκαλά του που δεν αντέχουν το βάρος της θλίψης.»(σ.88)

Συμπληρωματικά, γίνεται συχνή αναφορά του συγγραφέα στη Μουσική πέρα από την Ψυχολογία. Για την Ψυχολογία θα πω ελάχιστα και θα αφήσω το βιβλίο να σας συναρπάσει. Θα αναφέρω απλά πως το βιβλίο κινεί το ενδιαφέρον του αναγνώστη να διαβάσει αξιόλογους και θαυμαστούς Ψυχολόγους και Ψυχιάτρους όπως είναι οι Freud, Jung και Adler. Σε ότι αφορά τη Μουσική, βλέπουμε αρχικά πως ο ήρωας μας παίζει βιολί και είναι μια ασχολία που τον γεμίζει και του δίνει χαρά. Γίνονται ακόμη αναφορές σε σπουδαίους συνθέτες όπως ο Μπαχ και ο Μπετόβεν. Κατανοούμε επομένως πως η Μουσική παίζει μεγάλο ρόλο στη ζωή του ήρωα μας -κάτι που του στερεί η κατάθλιψη.

Τέλος, Η Φιλοσοφία και η Τέχνη είναι βασικοί παίκτες της σύνθεσης του έργου. Σε ότι αφορά τη Φιλοσοφία δίνεται μεγάλη έμφαση και ας μην ξεχνάμε ο ήρωας είναι καθηγητής Φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο. Αναφέρονται σπουδαίοι Φιλόσοφοι όπως ο Πλάτωνας, ο Νίτσε, ο Σοπενχάουερ και ο Κίρκεγκωρ και μας δίνεται η ώθηση ουσιαστικά να διαβάσουμε και να μελετήσουμε Φιλοσοφία. Για την Τέχνη γίνεται αναφορά μέσα στο έργο σε διάφορους καλλιτέχνες όπως ο Μονέ, ο Ρέμπραντ, ο Πικάσο και παρουσιάζονται κάποια από τα έργα τους. Ακόμη, γίνεται αναφορά και στην Ελληνική Μυθολογία με αναφορά στον Κέρβερο.

Καταλήγοντας, θα ήθελα να κλείσω το άρθρο μου αυτό παραλλάσσοντας μια φράση από το βιβλίο, ας μην περιμένουμε από τους άλλους αλλά να περιμένουμε τους άλλους!

Ένα απόσπασμα από το βιβλίο με πολύ δυνατό νόημα (παραπέμποντας σε εποχές πριν την πανδημία): «Λίγο πριν μπει μέσα στο ταξί γύρισε και την ξανακοίταξε. Το βλέμμα της ήταν αγνό, γεμάτο αγάπη και ενδιαφέρον ακόμα και για έναν άνθρωπο που νόμιζε ότι τα ήξερε όλα και τελικά δεν γνώριζε τίποτα. Αυτή τη φορά δεν έκανε το ίδιο λάθος. Πήγε προς το μέρος της και την έκανε μια μεγάλη αγκαλιά. Μια τόσο απλή πράξη… τόσο φαινομενικά ανούσια, που τόσο ντρέπονται όλοι να την κάνουν, μα τόσο σπουδαία, εκφραστής των βαθύτερων συναισθημάτων, των πιο αγνών και όμορφων.»(σ.84)

Βιβλιογραφία:

Κωστόπουλος, Α., (2020). Όταν οι πόρτες κλείνουν: Ένα ταξίδι στην ύπαρξη. Αθήνα: Εκδόσεις Οσελότος.


Χρήσιμοι σύνδεσμοι:
  • Το βιβλίο στο e-shop του εκδοτικού οίκου Οσελότος:
    
    https://bit.ly/3ktqEOR