Γράφει η Κατερίνα Τριανταφυλλοπούλου

Ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος ξέσπασε τον Αύγουστο του 1914, όταν η Γερμανία κήρυξε τον πόλεμο στην Γαλλία και εισέβαλε στο Βέλγιο εξαιτίας της δολοφονίας του δούκα και μελλοντικού διαδόχου του θρόνου της Αυστροουγγαρίας, Φραγκίσκου – Φερδινάνδου και της γυναίκας του. Αρχικά, ο πόλεμος θα θεωρηθεί ότι θα λήξει σε ελάχιστους μήνες γι’ αυτό και στην αρχή θα περάσει στα «ψιλά γράμματα» στις εφημερίδες. Αντίθετα με τις προβλέψεις αυτές, θα λήξει τέσσερα χρόνια μετά, τον Νοέμβρη του 1918 με τεράστιες ανθρώπινες απώλειες και τρομακτικές συνέπειες σε κοινωνικό και οικονομικό επίπεδο.

Αυτό που κάνει ιδιαίτερο τον πρώτο παγκόσμιο πόλεμο είναι ότι πρόκειται για τον πρώτο πόλεμο κατά τον οποίο η διάδοση της εικόνας και των ειδήσεων θα χρησιμοποιηθούν για την διαμόρφωση και την συντήρηση του κοινού αισθήματος στις μάζες. Συγκεκριμένα, η Βρετανία θέλοντας να επηρεάσει την διεθνή κοινή γνώμη το 1914 θα απευθυνθεί στον επικεφαλής της επιτροπής Κοινωνικών Ασφαλίσεων C.F.C Masterman να συστήσει μία επιτροπή με διακεκριμένους συγγραφείς για τον σκοπό αυτό. Η οργάνωση ήταν μυστική και χωρισμένη σε τμήματα που χειριζόταν διαφορετική χώρα το καθένα και είχε ως στόχο την μελέτη των δημοσιεύσεων στις εφημερίδες της κάθε χώρας και την δημοσίευση ειδικών βιβλίων και φυλλαδίων. Οι δημοσιεύσεις ήταν επιστημονικά αποδοσμένες και σε συνδυασμό με την αφάνεια της βρετανικής κυβέρνησης, δίνουν μέχρι και σήμερα την εικόνα της αντικειμενικότητας. Μάλιστα συμμετείχε και η Αμερική η οποία είχε καταρτήσει μία λίστα από 33 χιλ. επιφανείς πολίτες, στους οποίους αποστελνόταν οι εκδόσεις αυτές.

Επίσης, και για την εθελοντική στράτευση χρησιμοποιήθηκε η προπαγάνδα. Αρχικά, ο αγγλικός στρατός αποτελούνταν από τους επαγγελματίες στρατιωτικούς και από το εθελοντικό σώμα, η υποχρεωτική στράτευση θεσπίστηκε το 1916. Έτσι κυκλοφόρησαν αφίσες οι οποίες προσπαθούσαν να πείσουν τους άνδρες να καταταγούν στον στρατό και ότι θα ανταμείβονταν από την συμμετοχή τους αλλά και να δικαιολογήσουν την έξοδο της χώρας στον πόλεμο. Στις πιο διαδεδομένες αφίσες απεικονίζονταν ο Λόρδος Κίτσενερ, στρατιωτικός διοικητής, με την λεζάντα να λέει: “Your country needs you” ( Η χώρα σου σε χρειάζεται).  Το 1915, οι αφίσες άλλαξαν και μετέτρεψαν το καθήκον της συμμετοχής σε ντροπή. Έτσι κυκλοφόρησε η αφίσα με τα παιδιά που ρωτούν τον πατέρα τους : «Εσύ πού ήσουν στον πόλεμο;». Φυσικά, απεικονίστηκαν και γυναίκες με την λεζάντα να προτρέπει τους άνδρες να φύγουν στο μέτωπο.

Η ταχύτερη διάδοση των νέων από το μέτωπο θα βοηθήσει στην δημιουργία της έχθρας ανάμεσα στα κράτη αλλά και στην προβολή των βιαιοτήτων των εχθρών. Θα κυκλοφορήσουν λοιπόν οι βιαιότητες των Γερμανών στον άμαχο πληθυσμό και στους αιχμαλώτους πολέμου. Θα κυκλοφορήσουν ειδήσεις για τα εγκλήματα της Γερμανίας το 1914 κατά την εισβολή της στο Βέλγιο αλλά και την καταπάτηση των συμβάσεων της Χάγης του 1899 και του 1907. Ο στόχος θα είναι διττός από την μία θα προσπαθήσουν να προβάλουν την βαρβαρότητα του γερμανικού λαού και να αντιπαραβάλουν το γερμανικό Kultur έναντι της χριστιανικής ηθικής αλλά και να προσπαθήσουν να πείσουν τα ουδέτερα κράτη να πάρουν μέρος στο πόλεμο στο πλευρό των συμμάχων και κυρίως την Αμερική. Από την πλευρά της η Γερμανία θα προσπαθήσει να αντικρούσει τις κατηγορίες αλλά δεν θα τα καταφέρει.

Η τέχνη της προπαγάνδας θα χρησιμοποιηθεί από όλα τα κράτη που ενεπλάκησαν στον πόλεμο μέσα από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, τα βιβλία και τον κινηματογράφο. Προσπάθησαν μέσω αυτής να δείξουν την δύναμη που είχαν δικαιολογώντας την είσοδό τους στον πόλεμο η οποία θα τους επέφερε την νίκη. Βέβαια, η τέχνη αυτή θα τελειοποιηθεί μεταπολεμικά από το ναζιστικό καθεστώς και στον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο.

Περισσότερες Πληροφορίες: 

Stuart Robson, Ο Πρώτος Παγκόσμιος Πόλεμος, εκδόσεις Πατάκη

Propaganda for patriotism and nationalism, https://www.bl.uk/world-war-one/articles/patriotism-and-nationalism

Atrocity Propaganda, https://www.bl.uk/world-war-one/articles/atrocity-propaganda