«Επί των απροσίτων κορυφών του Γράμμου, εματαιώθη η επίθεσις των εκ της Αλβανίας ορμηθέντων Σλαβοκομμουνιστών»

Η γεμάτη στόμφο φωνή του εκφωνητή στα Επίκαιρα, ανακοίνωνε στο κοινό τη νίκη του Εθνικού Στρατού έναντι του αντάρτικου Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας στις 30 Αυγούστου 1949, τερματίζοντας έτσι το στρατιωτικό σκέλος του Ελληνικού Εμφυλίου Πολέμου (1946 – 1949).

Τους προηγούμενους μήνες, είχε λάβει χώρα η επιτυχής για τα κυβερνητικά στρατεύματα σειρά επιχειρήσεων «Πύραυλος», με την οποία είχαν εκκαθαριστεί οι ορεινοί όγκοι της Νότιας και Κεντρικής Ελλάδας, σπρώχνοντας τις δυνάμεις του ΔΣΕ προς την ελληνο-αλβανική μεθόριο. Την ίδια περίοδο, ο στρατός εκκαθάρισε και τις περιοχές της Μακεδονίας. Οι αντάρτες έδωσαν την τελική μάχη στο Βίτσι και το Γράμμο τον Αύγουστο, αντιμετωπίζοντας ολομέτωπη επίθεση, ακόμα και με τις εμπρηστικές βόμβες ναπάλμ, που είχαν προμηθεύσει στον Εθνικό Στρατό οι Αμερικάνοι. Στις 30 Αυγούστου, τα υπολείμματα του ΔΣE αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν το ελληνικό έδαφος περνώντας στην Αλβανία. Η δήλωση του ηγέτη του ΚΚΕ, Νίκου Ζαχαριάδη, πως μένουν με το «όπλο παρά πόδα», αποτέλεσε την αφορμή για ένα αδυσώπητο κύμα διώξεων κατά των ηττημένων, με το επιχείρημα πως ο «εσωτερικός εχθρός» παραμένει επικίνδυνος.

Η τότε ελληνική σημαία με το στέμμα κυμάτιζε πλέον και στο στερνό προπύργιο της «κομμουνιστικής ανταρσίας», όπως ήταν μια από τις επίσημες ονομασίες του γεγονότος μέχρι τη Μεταπολίτευση. Ο στόχος των Αμερικανών και της υποστηριζόμενης από αυτούς «εθνικόφρονος» παράταξης είχε επιτευχθεί. Σε μια από τις πρώτες πράξεις του αναδυόμενου τότε Ψυχρού Πολέμου, η Ελλάδα δεν εξελίχθηκε τελικά σε μια ακόμα «Λαϊκή Δημοκρατία» υπό σοβιετική επιρροή και η εγκαθίδρυση ενός καθεστώτος «σοσιαλιστικού τύπου», με επικεφαλή το Νίκο Ζαχαριάδη, πέρασε οριστικά στη σφαίρα της φαντασίας.

Κανείς δεν θα μάθει ποτέ ποια θα ήταν η εξέλιξη ενός, έστω, αμφιλεγόμενου και αρχικά σταλινικού καθεστώτος στην Ελλάδα με επίσημη αναφορά στο μαρξισμό – λενινισμό. Όσο όμως κι αν ένα τέτοιο ενδεχόμενο ανησυχούσε πολλούς κατά τη διάρκεια του Εμφυλίου, η εγκαθίδρυση ενός φιλοαμερικανικού βασιλικού, εθνικιστικού καθεστώτος, φαντάζει σήμερα ελάχιστα ελκυστικότερη. Η «Ελλάς Ελλήνων Χριστιανών» υπό την ηγεσία του, μάλλον άχρωμου, βασιλιά Παύλου και της γερμανοτραφούς βασίλισσας Φρειδερίκης, ήταν στην ουσία ένα κράτος που δεν σταμάτησε την επαύριο της νίκης του να εκδικείται τους ηττημένους της άλλης πλευράς.

Οι τελευταίοι, θα βρίσκονταν για τις επόμενες δεκαετίες στο περιθώριο της δημόσιας ζωής, με τη σκιά του χωροφύλακα να βαραίνει πάνω από τις ζωές τους και τις οικογένειές τους, αποτελώντας έρμαια έναντι ενός εχθρικού κρατικού μηχανισμού, ο οποίος είχε χρησιμοποιήσει εναντίον τους έκτακτα στρατοδικεία, εκτελέσεις, εξορίες κι έναν σύνθετο μηχανισμό αστυνόμευσής τους. Τη στιγμή που πρώην συνεργάτες των κατοχικών δυνάμεων μπόρεσαν να αναπτύξουν πολιτική κι επιχειρηματική καριέρα, εξαργυρώνοντας τον – δεδομένο λόγω της θέσης τους – αντικομμουνισμό τους, οι αριστεροί αντιστασιακοί «τιμήθηκαν» με πολύχρονες διώξεις.

Ο Εμφύλιος άφησε πίσω του μια χώρα, της οποίας η αναιμική οικονομία βασιζόταν στον αμερικανικό παράγοντα, ενώ σε πανευρωπαϊκή πρωτοτυπία, οι στρατιωτικές της δαπάνες είχαν υπερβεί όλες τις άλλες. Η κοινωνική πρόνοια είχε δώσει τη θέση της στη φιλανθρωπία, η οποία αποτέλεσε έναν πυλώνα νομιμοποίησης του καθεστώτος, ενώ η παρουσία του στρατού στην πολιτική ζωή και ο εγκλωβισμός σε ένα υπερσυντηρητικό πολιτικό πλαίσιο, διαμόρφωσαν τις συνθήκες πάνω στις οποίες θα πατούσε αργότερα η Χούντα των Απριλιανών.

Πριν από 70 ακριβώς χρόνια, ενώ ολόκληρη σχεδόν η Ευρώπη προσπαθούσε να επουλώσει τις πληγές του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, η Ελλάδα, μέσα στη σιγή των ερειπίων, εισερχόταν σε μια ακόμα μακρά και σκοτεινή περίοδο της Ιστορίας της.

Προτεινόμενη Βιβλιογραφία :

  • Mazower Mark, Μετά τον Πόλεμο: Η ανασυγκρότηση της οικογένειας και του κράτους στην Ελλάδα 1943 – 1960, εκδόσεις Αλεξάνδρεια, Αθήνα 2003
  • Φλάισερ Χάγκεν, Η Ελλάδα ’36 – ’49 : Από τη Δικτατορία στον Εμφύλιο, Τομές και συνέχειες, εκδόσεις Καστανιώτη, Αθήνα 2003
  • Πολυμέρης Βόγλης, Η Αδύνατη Επανάσταση. Η Κοινωνική Δυναμική του Εμφυλίου Πολέμου, εκδόσεις Αλεξάνδρεια, Αθήνα 2014