Κατά τη διάρκεια μιας μακράς διαδρομής, τόσο στα ακαδημαϊκά αμφιθέατρα, όσο και στο πεδίο των πολιτικών και κοινωνικών αγώνων, ο Χάουαρντ Ζιν ταυτίστηκε με τη φωνή της «άλλης» Αμερικής, αυτής που η παρουσία της αποσιωπήθηκε από την επίσημη Ιστορία και που ουδέποτε ως τότε ωραιοποιήθηκε από τις χολιγουντιανές παραγωγές. Απέκτησε διεθνή φήμη με το ογκώδες σύγγραμμά του «Ιστορία του Λαού των Ηνωμένων Πολιτειών» (1984), το οποίο ανέδειξε το ζήτημα της παρουσίας στην ιστορία της χώρας των εγχρώμων, των Ινδιάνων, των μεταναστών, των φτωχότερων κοινωνικών στρωμάτων, των γυναικών, των κινημάτων.

Γεννημένος στη Νέα Υόρκη το 1922, ο Χάουαρντ Ζιν ήταν το ένα από τα τέσσερα παιδιά μιας οικογένειας μεταναστών εβραϊκής καταγωγής. Ο πατέρας του είχε εγκαταλείψει την Αυστροουγγαρία πριν το ξέσπασμα του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, ενώ η μητέρα του είχε μεγαλώσει στο Ιρκούτσκ της Σιβηρίας. Κανείς από τους δύο του γονείς δεν ήταν εγγράμματος. Ζώντας σε δύσκολες οικονομικές συνθήκες, ο μικρός Χάουαρντ μυήθηκε στον κόσμο της Λογοτεχνίας μέσα από τα έργα του Τσαρλς Ντίκενς, τα οποία κατάφερνε να αγοράσει με κουπόνια της Νew Υork Ρost. Αργότερα θα θυμόταν πως τα βιβλία του Βρετανού συγγραφέα τον είχαν αγγίξει, καθώς ένιωθε την ταύτιση με τις δυσχερείς συνθήκες διαβίωσης, τις οποίες υπέμενε ο ίδιος και η οικογένειά του, καθώς μετά το Κραχ του 1929, η οικονομική κρίση σάρωνε την αμερικανική κοινωνία.

Στις φτωχογειτονιές του Μπρούκλιν, ο Ζιν ήρθε σε επαφή με το κομμουνιστικό κίνημα της εποχής, λαμβάνοντας μέρος στους ταξικούς αγώνες της δεκαετίας του 1930. Ο ξυλοδαρμός του μαζί με άλλους διαδηλωτές κατά τη διάρκεια της βίαιης αστυνομικής καταστολής μιας ειρηνικής διαμαρτυρίας στην Τάιμς Σκουέαρ φαίνεται πως έπαιξε καθοριστικό ρόλο στη μετέπειτα δράση του. Οργανώθηκε σε συνδικάτο στα ναυπηγεία όπου εργαζόταν, πριν επιστρατευτεί στην Πολεμική Αεροπορία κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.

Ως πιλότος βομβαρδιστικού, ο Ζιν συμμετείχε σε επιχειρήσεις εναντίον στόχων στο Βερολίνο, την Τσεχοσλοβακία και την Ουγγαρία. Ο βομβαρδισμός ωστόσο του χωριού Ρουαγιέν στη Νοτιοδυτική Γαλλία τον Απρίλιο του 1945, όπου εκτός από Γερμανούς στρατιώτες φονεύθηκαν κι άμαχοι, στοίχειωσε το Ζιν κι εξέθρεψε τα έντονα αντιπολεμικά του αισθήματα.

Ολοκλήρωσε τις σπουδές του, χάρη σε μια ευνοϊκή κυβερνητική διάταξη, λαμβάνοντας το διδακτορικό του από το Columbia University το 1958. Αρχικά δίδαξε Πολιτική Ιστορία στο Spelman College της Ατλάντα στην Τζώρτζια, στα βάθη του αμερικανικού Νότου. Επρόκειτο για ένα κολέγιο μόνο για μαύρες φοιτήτριες σε μια περίοδο κλιμάκωσης των αγώνων των εγχρώμων κατά των φυλετικών διακρίσεων. Ο Ζιν συμμετείχε ενεργά στις διεκδικήσεις των φοιτητριών του, μέσω της SΝCC (Φοιτητική Συντονιστική Επιτροπή Μη Βίας), η οποία ήρθε αντιμέτωπη με το κύμα της ρατσιστικής βίας των λευκών. Ο ιστορικός πρωτοστάτησε επίσης σε κινητοποιήσεις και στην καμπάνια εγγραφής των μαύρων στους εκλογικούς καταλόγους, αναπτύσσοντας έντονο δημόσιο λόγο υπέρ των πολιτικών δικαιωμάτων. Η στάση του κόστισε την απόλυσή του από το κολλέγιο.

Επόμενος σταθμός του ήταν το Πανεπιστήμιο της Βοστώνης, στο οποίο δίδαξε Πολιτικές Επιστήμες μέχρι τη συνταξιοδότησή του το 1988. Με τις ριζοσπαστικές του ιδέες υπήρξε ιδιαίτερα δημοφιλής στους φοιτητές του, παραμένοντας πολιτικά στρατευμένος ακτιβιστής, υπέρμαχος της έννοιας της πολιτικής ανυπακοής με ειρηνικά μέσα, εναντίον της κοινωνικής ανισότητας, της ατελούς δημοκρατίας και του πολέμου.

Υπήρξε ενεργό μέλος του κινήματος για τα πολιτικά δικαιώματα αλλά και του αντιπολεμικού κινήματος κατά της αμερικανικής εισβολής στο Βιετνάμ, το οποίο δονούσε τις ΗΠΑ κατά τη δεκαετία του 1970. Η υπεράσπιση της πολιτικής ανυπακοής τον έφερε αντιμέτωπο με διώξεις και μαζί με το Νόαμ Τσόμσκι υπήρξαν πρωτοστάτες του αντιμιλιταριστικού αγώνα.

Ως ιστορικός, o Zιν εστίασε στην ιστορία του κινήματος για τα πολιτικά δικαιώματα, το αντιπολεμικό κίνημα και την εργατική ιστορία των ΗΠΑ. Έχοντας γράψει είκοσι βιβλία, ανέπτυξε πλούσιο συγγραφικό έργο, την κορωνίδα του οποίου αποτελεί το A People’s History of the United States το 1984, το οποίο πούλησε 2.000.000 αντίτυπα μόνο στις ΗΠΑ. Το έργο του παρουσιάζει μια κοινωνική ιστορία των ΗΠΑ, όχι υπό το πρίσμα «των κυβερνήσεων, των κατακτητών, των διπλωματών και των ηγετών» αλλά υπό το πρίσμα ενός λαού κατακερματισμένου σε μειονότητες μαύρων, ινδιάνων, γυναικών, εργατών, φτωχών και μεταναστών, ξεκινώντας από την εποχή του Κολόμβου και φτάνοντας, μέσω προσθηκών, έως τις αρχές του 21ου αιώνα. Σε αυτό παρουσιάζονται οι βιαιότητες κατά των Ινδιάνων από τους κονκισταδόρες, έως το συνδικαλιστικό κι εργατικό κίνημα, τις σύγχρονες φεμινίστριες, τους αντιρρησίες συνείδησης. Το έργο του Ζιν αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα της λεγόμενης «Ιστορίας από τα κάτω», στρέφοντας το φακό στους απλούς ανθρώπους, την αποσιωπημένη από την επίσημη Ιστορία πλειοψηφία.

Ο Ζιν τιμήθηκε με το λογοτεχνικό βραβείο του Ιδρύματος Lannan και το βραβείο Eugene V. Debs για το συγγραφικό του έργο και την πολιτική του δραστηριότητα. Δεν έκρυψε τις αριστερές και μαρξιστικές του ιδέες, έχοντας συγγράψει και το θεατρικό μονόλογο « Ο Μαρξ στο Σόχο».

Παρέμεινε πολιτικά ενεργός έως το τέλος, κατακρίνοντας την αμερικανική εξωτερική πολιτική, την κυριαρχία των ελίτ και την εισβολή στο Ιράκ.

Απεβίωσε το 2010 κατά τη διάρκεια ταξιδιού στην Καλιφόρνια, σε ηλικία 87 ετών.

Ένα χαρακτηριστικό απόφθεγμα, το οποίο παραθέτει και το οποίο θα μπορούσε να αποτελέσει και την προμετωπίδα του έργου του, τονίζει πως «Η κραυγή των φτωχών δεν είναι πάντα δίκαιη, αλλά αν δεν την έχεις ακούσει, δεν θα καταλάβεις ποτέ τι σημαίνει Δικαιοσύνη». Αυτή ακριβώς την κραυγή είναι που προσπάθησε να αποδώσει ο Ζιν ως ιστορικός και να υπηρετήσει ως ενεργός ακτιβιστής, χωρίς ποτέ να διαχωρίσει τις δύο αυτές ιδιότητες.

Προτεινόμενη Βιβλιογραφία :

  • Howard Zinn, Από την Ιστορία στην Πράξη, εκδόσεις Αιώρα 2009
  • Howard Zinn, Αυτοβιογραφία (Δεν μπορείς να είσαι ουδέτερος σ΄ ένα τραίνο που κινείται), εκδόσεις Αιώρα 2011
  • Howard Zinn, Ιστορία του Λαού των Ηνωμένων Πολιτειών, εκδόσεις Αιώρα 2012