Η Ναντέζντα Κρούπσκαγια, ήταν μία από τις γυναίκες που ασχολήθηκαν με το γυναικείο ζήτημα στην Σοβιετική Ένωση. Γόνος αριστοκρατικής οικογένειας, γεννήθηκε το 1869 στην Αγία Πετρούπολη. Ο πατέρας της υπήρξε πρότυπο γι’ αυτήν, αφού ήταν αξιωματικός πυροβολικού και είχε επαφές με Πολωνούς επαναστάτες από την Πρώτη Διεθνή. Όταν εκδιώχθηκε από τον στρατό, αναγκάστηκε να δουλεύει σε ένα εργοστάσιο. Οι περιγραφές του για τις συνθήκες που επικρατούσαν στο εργοστάσιο και οι συνεχείς περιπλανήσεις της οικογένειάς της, την ώθησαν να μορφωθεί και να γίνει δασκάλα. Δεν κατάφερε να φοιτήσει σε κάποια σχολή σχετική με το αντικείμενο, αλλά αποφάσισε να φοιτήσει στην σχολή Bestuzev, η οποία παρέδιδε μαθήματα σε γυναίκες. Λίγο αργότερα την παράτησε, καθώς θεωρούσε ότι τα μαθήματα που παραδίδονταν εκεί δεν είχαν καμία σχέση με την πραγματικότητα. Από το 1891 έως το 1896, αποφάσισε να παραδίδει μαθήματα μαρξιστικής θεωρίας σε εργάτες που εργάζονταν στην βαριά βιομηχανία στην Αγία Πετρούπολη, αφού πρώτα είχε παρακολουθήσει και η ίδια μαθήματα.

Γνωρίζοντας τον Λένιν, που υπήρξε σύζυγος της από το 1898 έως και τον θάνατό του το 1924, της ανέθεσε να επισκέπτεται εργοστάσια και να καταγράφει τις συνθήκες εργασίας των εργατών και των εργατριών, υλικό που στην συνέχεια την βοήθησε στην συγγραφή του βιβλίου της. Επίσης, ακολούθησε τον Λένιν στην εξορία του στην Σιβηρία, όπου και τον παντρεύτηκε. Εκεί, τον παρακίνησε στην συγγραφή του πρώτου του βιβλίου, Η Ανάπτυξη του Καπιταλισμού στην Ρωσία, και αυτός την παρακίνησε να γράψει το βιβλίο της, Η Εργάτρια.

Το βιβλίο της, με τίτλο Η Εργάτρια, κυκλοφόρησε το 1901 και ήταν το πρώτο ρωσικό έργο που αναφέρονταν στις γυναίκες. Ενώ αποτελείται μόλις από 24 σελίδες έπαιξε πολύ σημαντικό ρόλο στην Σοβιετική Ένωση, αφού ακολουθεί την γραμμή του Φ. Ένγκελς, του Α. Μπέμπελ και της Κ. Ζέτκιν. Στο κείμενο αυτό, περιγράφει τον διττό ρόλο των γυναικών ως αγρότισσες στην ύπαιθρο και ως εργάτριες στην βιομηχανία. Αναλύει το δύσκολο έργο των γυναικών να μεγαλώσουν τα παιδιά τους, τα οποία τα φροντίζει η μπάμπουσκα στο χωριό, ενώ αν δεν λάβουν την κατάλληλη εκπαίδευση θα καταλήξουν στους δρόμους. Περιγράφεται, η άνιση εργασία των γυναικών, που αμείβονταν λιγότερο από τους άνδρες και κυρίως χωρίς την προστασία της εργασίας τους και παροχή φροντίδας της μητρότητας για τις έγκυες. Θεωρεί ότι η εργασία μπορεί να απελευθερώσει τις γυναίκες και απαιτεί από τους άνδρες να μην ξεσηκώνονται εναντίον τους γιατί ακόμα και χωρίς αυτές δεν θα σταματήσει η εκμετάλλευσή τους.

Η Ν. Κρούπσκαγια προτρέπει τις γυναίκες να μην περιμένουν βοήθεια «ούτε από τον τσάρο αλλά ούτε και από τον θεό», καθώς μόνο η εργατική τάξη, που αποτελείται τόσο από άνδρες όσο και από γυναίκες, θα επιτύχει την απελευθέρωσή της. Μόνο μέσω του σοσιαλισμού θα εξαλειφθούν οι κοινωνικές ανισότητες και οι εργάτες θα μπορούν να δουλεύουν σε καλύτερες συνθήκες εργασίας στα εργοστάσια, μόνο τότε το κράτος θα μπορέσει να φροντίσει τους ηλικιωμένους και τους άρρωστους και μόνο τότε οι μητέρες θα είναι σίγουρες ότι τα παιδιά τους θα μεγαλώσουν σωστά σε δημόσια ιδρύματα και όχι στους δρόμους. Στην συνέχεια, η γνώμη της για την φροντίδα των παιδιών από το κράτος θα αλλάξει αφού θα υποστηρίξει ότι τα παιδιά δεν πρέπει να χωριστούν από τις οικογένειές τους.

Το έργο της αποτέλεσε την σοβιετική απάντηση για το γυναικείο ζήτημα και το 1903 ο Λένιν συμπεριέλαβε κάποιες από τις θέσεις της στο πρόγραμμα του κόμματος. Η «εργάτρια – μητέρα», αποτέλεσε το ιδανικό μοντέλο για τις γυναίκες της Σοβιετικής Ένωσης, καθώς ένωνε την μαρξιστική οπτική των εργατριών και τον παραδοσιακό ρόλο των γυναικών ως μητέρες στην Ρωσία. Παρόλο που υπήρξε υπέρμαχος της γυναικείας απελευθέρωσης, μέσω των γραπτών της και της δράσης της, η ίδια ποτέ δεν αποκάλεσε τον εαυτό της ως φεμινίστρια αφού καταδίκαζε το φεμινιστικό κίνημα στη Ρωσία και το αποκαλούσε ως φεμινισμό της μπουρζουαζίας.

Μετά την επανάσταση, επικεντρώθηκε στην σωστή εκπαίδευση των γυναικών οι οποίες θα μεγάλωναν τα νέα μέλη της Σοβιετικής Ένωσης. Μέχρι το 1917 μόνο το 17% των γυναικών είχαν φοιτήσει σε σχολεία γι’ αυτό και καταπιάστηκε  με την δημιουργία εκπαιδευτικών δομών για την μείωση των αγράμματων και την δημιουργία βιβλιοθηκών. Πίστευε ότι με την σωστή εκπαίδευση οι γυναίκες θα μπορούσαν να αποκτήσουν καλύτερες θέσεις εργασίας.

Δεν υπήρξε επικεφαλής του γυναικείου τμήματος του κόμματος, Zhenotdel. Παρόλα αυτά, συμμετείχε στην έκδοση του περιοδικού Kommunitska και  προσπάθησε να ασκεί επιρροή  για την σωστή λήψη αποφάσεων που επηρέαζαν τις γυναίκες. Τέλος, από το 1929  μέχρι τον θάνατό της, το 1939, υπήρξε αναπληρώτρια Υπουργός Παιδείας.

Περισσότερες Πληροφορίες

Clements Barbara Evans, A History of Women in Russia: from earliest times to the present, Indiana University Press, Blouminghton and Indianapolis, 2012.

Noonan C. Norma, Women and Politics, Two Solutions to the Zhenskii Vopros in Russia and the USSR – Kollontai and Krupskaia, Routlege, 2008.