Alexandra kollontai, russian revolutionary, social theorist and stateswoman (1872-1952), kollontai in 1910. (Photo by: Sovfoto/Universal Images Group via Getty Images)

Η Αλεξάνδρα Κολλοντάι, κομμουνίστρια θεωρητικός, γεννήθηκε στις 31 Μαρτίου/ 19 Μαρτίου του 1872. Εντάχθηκε στο Κομμουνιστικό Κόμμα το 1898 επειδή θεωρούσε ότι ο σοσιαλισμός θα απελευθέρωνε τις γυναίκες. Συμμετείχε στην Επανάσταση του 1905 μέχρι την εξορία της το 1908. Άνηκε στην πλευρά των μενσεβίκων έως το 1915 όπου θα ενταχθεί στους μπολσεβίκους λόγω της αντιπολεμικής της στάσης.

Ασχολήθηκε με  την απελευθέρωση των γυναικών και την μέριμνα των παιδιών από το κράτος. Η ίδια, δεν συμφωνούσε με τον “αστικό φεμινισμό”, όπως τον αποκαλούσαν, επειδή θωρούσε ότι δεν υπάρχει ξεχωριστό γυναικείο ζήτημα. Πίστευε, ότι με την ανάπτυξη της χρηματικής οικονομίας, οι γυναίκες ξανά έγιναν ιδιοκτησία των ανδρών. Επίσης, θεωρούσε ότι στην αστική κοινωνία ο γάμος και η οικογενειακή δομή ήταν δομημένα έτσι ώστε οι γυναίκες και η ανατροφή των παιδιών να εξαρτώνται οικονομικά από τους άνδρες. Κατ’ αυτήν οι γυναίκες έπρεπε να συμμετάσχουν στην επανάσταση έτσι ώστε να εξισωθούν με τους άνδρες. Τέλος, θεωρούσε ότι έπρεπε να ψηφιστούν προστατευτικοί νόμοι για την μητέρα και τα παιδιά, να δημιουργηθούν κοινόχρηστα σπίτια και νοικοκυριά για να εξασφαλιστεί η ανάπτυξη της γυναικείας εργασίας έτσι ώστε οι γυναίκες να μπορούν να συμμετέχουν ενεργά στην κοινωνία.

Όσον αφορά την ανατροφή των παιδιών, οι απόψεις της Κολλοντάι ήταν πιο ριζοσπαστικές σε σχέση με άλλες θεωρητικούς. Πίστευε ότι η παραδοσιακή οικογένεια προωθεί τα παλιά αστικά πρότυπα και ότι λειτουργεί καταπιεστικά για τις γυναίκες. Ήταν υπέρμαχος της κοινοτικής ανατροφής των παιδιών καθώς μέσω αυτής θα μαθαιναν για την αλληλεγγύη και θα αντιλαμβάνονταν τον κόσμο υπο το πρίσμα του συλλογικού κι όχι του μεμονωμένου εγωιστικού ατόμου. Έτσι, με την κοινοτική ανατροφή οι γυναίκες δεν θα θυσίαζαν τα πάντα αλλά θα τους επιτρέποταν να εργαστούν και να συνεισφέρουν στην κοινωνική παραγωγή αλλά και να μεταβιβάσουν τις σοσιαλιστικές ιδέες στα παιδιά τους. Η κοινοτική ανατροφή των παιδιών θα είχε ως αποτέλεσμα οι γυναίκες να συμμετέχουν ενεργά στην λήψη των αποφάσεων που μέχρι τότε ασχολούνταν μόνο οι άνδρες.

Οι απόψεις της για τον έρωτα και την ηθική θα είναι και αυτές που θα λάβουν την μεγαλύτερη κριτική και οι οποίες δεν θα γίνουν αποδεκτές από τους συντρόφους της. Η Κολλοντάι πίστευε ότι στην καπιταλιστική κοινωνία η “αστική ηθική” βασιζόταν στην ανισότητα και την καταπίεση, θεωρούσε δηλαδή ότι η ανισότητα των σχέσεων προωθείται και στις ιδιωτικές σχέσεις. Ο έρωτας λοιπόν, ήταν κάτι το αδύνατο για την εργαζόμενη γυναίκα αλλά και για την εξαρτώμενη αστή σύζυγο καθώς ο γάμος και το σεξ βασιζόταν στην συναισθηματική και οικονομική ανισότητα.  Πίστευε στην ύπαρξη ενός μεγάλου έρωτα αλλά μετά το 1920, οι απόψεις θα αλλάξουν και θα διατυπώσει ότι ο έρωτας απομονώνει το ζευγάρι από τα καθήκοντα του στην κοινωνία και ότι αναπόφευκτα η γυναίκα θα κατέληγε αντικείμενο του άνδρα. Στην κομμουνιστική κοινωνία θα κυριαρχούσαν η συντροφικότητα και η αλληλεγγύη και έτσι ο έρωτας δεν θα περιορίζεται στην δημιουργία οικογένειας.  Αντίθετος με τις απόψεις της Κολλοντάι ήταν ο Λένιν, ο οποίος την ονόμασε “θεωρία για το ποτήρι με το νερό”.

Κλείνοντας την σύντομη αναφορά μας στην θεωρία της Κολλοντάι, πρέπει να αναφέρουμε ότι υπήρξε από το 1920 διευθύντρια του γυναικείου τμήματος του κόμματος, το Zhenotdel, και η πρώτη γυναίκα πρέσβης καθώς το 1923 θα σταλθεί από τον Στάλιν ως πρέσβης στην Νορβηγία. Θα σταλθεί στην Στοκχόλμη και στο Μεξικό και κατά την διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου θα υπάρξουν συζητήσεις για την συμμετοχή της πρεσβείας της στις διαπραγματεύσεις μεταξύ των Ναζί και των Μπολσεβίκων, ωστόσο δεν θα πραγματοποιηθούν. Θα πεθάνει το 1952. Στην πραγματικότητα, οι απόψεις της Κολλοντάι υπήρξαν αρκετά ριζοσπαστικές για να εφαρμοστούν στην Ρωσία. Πιο ταιριαστό θα θεωρηθεί το μοντέλο της “γυναίκας-εργάτριας”, το οποίο θα αναπτύξει η Ν. Κρουπσκαγια.

Περισσότερες Πληροφορίες:

Valerie Bryson, Φεμινιστική Πολιτική Θεωρία, Εκδόσεις Μεταίχμιο

Αλεξάνδρα Κολλοντάι, Το γυναικείο ζήτημα, Εκδόσεις Σύγχρονη Εποχή

Norma C. Noonan, Two Solutions to the Zhenskii Vopros in Russia and the

USSR- Kollontai and Krupskaia, Women in politics