Γράφει η Κατερίνα Τριανταφυλλοπούλου 

Με το Σύνταγμα του 1864, στην Ελλάδα, θα καθιερωθεί η άμεση και καθολική ψήφος για τους άνδρες όχι όμως και για τις γυναίκες. Τα πολιτικά δικαιώματα θα αποτελέσουν κύριο αίτημα του φεμινιστικού κινήματος του Μεσοπολέμου. Οι γυναίκες, θα αρνηθούν να δεχτούν την κατώτερη θέση τους τόσο στην κοινωνία όσο και στην πολιτική ζωή εφόσον εργάζονται. Η απόκτηση ψήφου, στον τύπο, θα ταυτιστεί με την γυναικεία χειραφέτηση και όσες θα την αποκτήσουν θα αποκαλούνται «χειραφετημένες και τυχερές» σε σχέση με  όσες δεν το έχουν αποκτήσει ακόμη. Στην προσπάθεια τους αυτή, οι φεμινίστριες θα βρουν συμμάχους και σε διεθνείς οργανώσεις για την απόκτηση ισοπολιτείας.

Οι φεμινίστριες του Μεσοπολέμου θα χρησιμοποιήσουν πολλά επιχειρήματα για την παραχώρηση πολιτικών δικαιωμάτων αλλά σύντομα θα διαπιστώσουν ότι ο αγώνας τους δεν θα είναι εύκολος. Παρόλα αυτά, μέσω της διεκδίκησης της ψήφου θα τεθεί και το θέμα της ισότιμης ένταξης των γυναικών στην κοινωνία. Αν και η ένταξη των γυναικών στην ελληνική κοινωνία του Μεσοπολέμου παρουσιάζει αλματώδη πορεία, οι γυναίκες θα υποστηρίξουν ότι εφόσον δεν τους επιτρέπεται να ψηφίζουν αναγκαστικά παραμένουν στο περιθώριο. Ωστόσο, στην επιχειρηματολογία τους, θα υποστηρίξουν ότι εργάζονται και άρα πληρώνουν φόρους και ότι μέσω των οικογενειακών τους καθηκόντων είναι υπεύθυνες για την διαμόρφωση πολιτών άρα πρέπει να τους παραχωρηθούν εκλογικά δικαιώματα.

Η απονομή πολιτικών δικαιωμάτων στις γυναίκες απασχόλησε τον κόσμο των πολιτικών αλλά και τις ίδιες τις γυναίκες. Στις αρχές τις περιόδου, ως βασικό επιχείρημα θα προβληθεί η έλλειψη επαρκούς εκπαίδευσης στις γυναίκες άρα δεν έχουν σωστή πολιτική τοποθέτηση και γι’ αυτό δεν πρέπει να τους επιτραπεί να ψηφίζουν. Έτσι, το 1919, θα διεξαχθεί μία δημοσκόπηση στην οποία θα συμμετέχουν άνδρες και γυναίκες διανοούμενοι και το ερώτημα θα είναι αν πρέπει να απονεμηθούν εκλογικά δικαιώματα στις γυναίκες. Οι άνδρες πολιτικοί θα απαντήσουν ότι οι γυναίκες δεν είναι ακόμη έτοιμες και κάτι τέτοιο θα ήταν πρόωρο. Μάλιστα, κάποιοι θα συμφωνήσουν με την παροχή ψήφου αλλά μόνο σε όσες εργάζονται και ζουν από τον μισθό τους και συνεπώς προσφέρουν στην εθνική οικονομία.

Είναι πολύ ενδιαφέρον ότι στο γυναικείο ζήτημα παρατηρήθηκαν ενστάσεις και από τις ίδιες τις γυναίκες. Οι αντιφεμινίστριες, από την μία, θεωρούσαν ότι το τελευταίο πράγμα που θα έπρεπε να διεκδικούν οι γυναίκες θα ήταν η ψήφος. Θεωρούσαν ότι ήταν δικαίωμα μόνο των ανδρών εφόσον αυτοί καταβάλλουν φόρους. Πολλές υποστήριζαν ότι με τα εκλογικά δικαιώματα θα αυξάνονταν οι συζυγικοί καυγάδες και τα διαζύγια. Οι εγγράμματες γυναίκες της εποχής, από την άλλη θα υποστηρίξουν ότι χρειάζεται διαπαιδαγώγηση των γυναικών γι’ αυτό και θα πρέπει στην αρχή να τους παραχωρηθεί δικαίωμα ψήφου μόνο για  συμμετοχή στις δημοτικές εκλογές. Έτσι, οι γυναίκες θα «ωρίμαζαν» πολιτικά. Άλλες ισχυρίστηκαν ότι εκλογικό δικαίωμα πρέπει να έχουν μόνο οι μορφωμένες και όσες έχουν οικογένειες. Πολλές, επίσης, θα επισημάνουν το πρόβλημα των αναλφάβητων ψηφοφόρων γι’ αυτό και θα υποστηρίξουν τα περιορισμένα εκλογικά δικαιώματα.

Ύστερα από πολλά χρόνια διεκδικήσεων και συζητήσεων στην Βουλή, η οριστική απονομή του εκλογικού δικαιώματος στις γυναίκες θα πραγματοποιηθεί το 1930 από την Κυβέρνηση Βενιζέλου. Το διάταγμα θα επικυρωθεί από ΣτΕ στις 2 Ιανουαρίου 1930 και θα φέρει τον τίτλο « Περί παροχής εις τας γυναίκας δικαιώματος ψήφου κατά τας δημοτικάς και κοινοτικάς εκλογάς». Βέβαια δεν ορίστηκε ημερομηνία εγγραφής των γυναικών στους καταλόγους και θα οριζόταν με νέο διάταγμα. Για την συμμετοχή τους στις εκλογές οι Ελληνίδες θα έπρεπε να έχουν συμπληρώσει το 30ο έτος της ηλικίας τους και να προσκομίζουν απολυτήριο δημοτικού σχολείου ή βεβαίωση του εκπαιδευτικού τους ότι γνωρίζουν ανάγνωση και γραφή. Μπορούσαν να απευθύνουν ένσταση για μη εγγραφή στους καταλόγους αλλά και για εγγραφή γυναικών που δεν το δικαιούνταν.

Οι γυναίκες θα συμμετάσχουν για πρώτη φορά στις δημοτικές εκλογές τον Φεβρουάριο του 1934. Τον ίδιο χρόνο, θα προσπαθήσουν να διεκδικήσουν το δικαίωμα του «εκλέγεσθαι», το οποίο δεν θα τους παραχωρηθεί. Τέλος, με την επιβολή της Δικτατορίας του Μεταξά, την Κατοχή και τον Εμφύλιο το γυναικείο ζήτημα, όπως ονομάστηκε, θα παραγκωνιστεί και θα ξαναέλθει στο προσκήνιο το 1952.

Περισσότερες Πληροφορίες :

Δήμητρα Σαμίου, Τα Πολιτικά Δικαιώματα των Ελληνίδων 1864-1952, Ιδιότητα του πολίτη και καθολική ψηφοφορία, Σάκουλας, 2013.

Έφη Αβδελά/Αγγέλικα Ψαρρά, Ο φεμινισμός στην Ελλάδα  του Μεσοπολέμου, μια ανθολογία, Γνώση, 1985.

*φωτογραφία: Αρχείο Ερτ. Διεθνές συνέδριο για τα δικαιώματα των γυναικών, Ακαδημία Αθηνών 1924. Στο βήμα, Ελένη Ουράνη (ψευδώνυμο Άλκης Θρύλος) μέλος του Συνδέσμου Ελληνίδων υπέρ των δικαιωμάτων των γυναικών.