Ρίχνοντας μια ματιά στα γεγονότα του σήμερα και του χθες, ένα φλέγον ζήτημα που βιώνει η κοινωνία μας είναι η αυξημένη βία κατά των γυναικών, αναφερόμενη κυρίως στην ενδοοικογενειακή βία (1), (2). Στην Ελλάδα, ήδη από την περίοδο της οικονομικής κρίσης (3), όσο και κατά την περίοδο που διανύουμε, τα κρούσματα της ενδοοικογενειακής βίας με θύμα την γυναίκα έχουν αυξηθεί αισθητά. O ιός covid-19 σφραγίζει από έξω τις πόρτες, ξεχνώντας εκείνους τους ανθρώπους που απέφευγαν να μείνουν στο σπίτι πολλές ώρες, εξαιτίας των άσχημων συνθηκών ζωής τους (4). Πολλές οργανώσεις προσπαθούν να βρίσκονται στο πλευρό των γυναικών, αναρίθμητες διαφημίσεις, αφίσες και δρώμενα έχουν πραγματοποιηθεί για αυτό το μείζον ζήτημα που μαστίζει τον, άλλες φορές με παρωπίδες, κόσμο μας. Ο Καναδός επικοινωνιολόγος Μάρσαλ Μακ Λούαν (1911-1980) τόνισε, ότι “η βία, είτε φυσική είτε ψυχική, είναι μια αναζήτηση της ταυτότητας και του νοήματος. Όσο λιγότερη ταυτότητα, τόσο μεγαλύτερη βία”.

 Με αφορμή, λοιπόν, τη Παγκόσμια ημέρα εξάλειψης της βίας κατά των γυναικών στις 25 Νοεμβρίου, αλλά και της απόφασης που πάρθηκε στο Σουδάν κατά των παιδικών γάμων και της κλειτοριδεκτομής του γυναικείου οργάνου, μου δημιουργήθηκε η επιθυμία να σας οδηγήσω στις ξεκλείδωτες και πάντα ανοιχτές πόρτες της τέχνης. Η τέχνη – θα μπορούσε γυναικείας φύσεως ήδη εκ του γένους, συνοδευόμενη από τις εννέα μούσες – αποδεικνύει κάθε μέρα την πυγμή της. Ανοίγει το στόμα της για να φωνάξει μπροστά στα κοινωνικά προβλήματα που την βασανίζουν. Ένα από αυτά, είναι η βία κατά των γυναικών, που ρημάζει στο πέρασμα της την ελευθερία της ανθρώπινης ύπαρξης.

 Χιλιάδες καλλιτέχνες παγκοσμίως από όλο το φάσμα της τέχνης, έχουν ανταποκριθεί με “την πινελιά τους” και έχουν βοηθήσει σε αυτή την μάχη. Φυσικά, θα ήταν αδύνατη και μακρόχρονη η αναζήτηση και η αναφορά όλων αυτών των δημιουργών. Κάποιοι από αυτούς για εμένα άξιοι αναφοράς, συνδέονται με τα έργα που έχουν δημιουργήσει, ευαισθητοποιώντας ιδιαίτερα το κοινό. Ταξιδεύοντας στις διάφορες χώρες, ένας ζωγράφος που προβληματίστηκε από τις δολοφονίες των γυναικών στη Ciudad Juárez και εκείνων στη πολιτεία του Μεξικό, ο Alberto Penagos, απεικόνισε στους πίνακές του γυναίκες που έχουν δεχτεί την βία μέσα από τις διάφορες μορφές της, είτε αυτή είναι η ενδοοικογενειακή, είτε η διακίνηση λευκής σαρκός, η δολοφονία αλλά και η παρενόχληση (i).

Alberto Penagos. Θέμα: Η μητρότητα και το βίωμα ενός παιδιού μέσα σε μια βίαιη οικογένεια.

Albert Penagos. Θέμα: Η παρενόχληση αποτελεί βία ακόμη και όταν κοιτάς με σεξουαλικό τρόπο.

 Ακόμη ένας καλλιτέχνης, ο Vahit Tuna, μετά τα μεγάλα νούμερα από θανάτους γυναικών που γνώρισε η Τουρκία (να σημειωθεί ότι το 2017 δολοφονήθηκαν 409 γυναίκες, ενώ το 2018 440, ως αποτέλεσμα της ενδοοικογενειακής βίας), δημιούργησε, “με καμβά” του την πρόσοψη δύο κτιρίων, δημοσίως στη Κωνσταντινούπολη το έργο του. Ένα έργο προσιτό στους απλούς και καθημερινούς περαστικούς. Μέσα από την τοποθέτηση στους τοίχους 440 ζευγαριών γυναικείων υποδημάτων, με ψηλό τακούνι, σε μαύρο χρώμα, προσπάθησε να συμβολίσει όλα εκείνα τα θύματα που δεν κατάφεραν να ζήσουν μία ακόμη μέρα (ii). Μία ανάλογη προσπάθεια, προγενέστερη της προηγούμενης, είναι εκείνη της Elina Chauvet, μεξικανή καλλιτέχνιδα που ήδη από το 2009 ασχολήθηκε με το θέμα των δολοφονιών στη Ciudad Juárez και εκείνων στη πολιτεία του Μεξικό. Το δημιούργημα της, με την ονομασία “Los Zapatos Rojos”, αποτελείται από εκατοντάδες ζευγάρια βαμμένα κόκκινα γυναικεία παπούτσια και ξεκινώντας με την έκθεση τους στην ιστορική πλατεία του Μεξικό, συνεχίζουν να εκτίθενται δημόσια και σε άλλες περιοχές του κόσμου, όπως στο Μιλάνο της Ιταλίας (iii).

Vahit Tuna. Τμήμα από το έργο των 440 ζευγαριών γυναικείων υποδημάτων.

Elina Chauvet. “Los Zapatos Rojos”, Μεξικό 2009.

 Μία ακόμη προσθήκη στη λίστα, αποτελεί η αμερικανικής καταγωγής καλλιτέχνιδα Luzene Hill. Όντας θύμα βίας και πιο συγκεκριμένα βιασμού, αποφάσισε, με έργα όπως το “Retracing the Trace”, το 2012 να εκφράσει την σιωπή που την κυρίευσε μετά το γεγονός αυτό και τον πόνο και την αγωνία της προς τις υπόλοιπες γυναίκες που μένουν σιωπηλές. Έτσι, στο προαναφερθέν έργο της, που διαδραματίστηκε μέσα σε γκαλερί και βιντεοσκοπήθηκε, η ίδια ξάπλωσε στο πάτωμα επιτρέποντας στις βοηθούς της να ρίξουν από πάνω της κόκκινες κλωστές τύπου khipu (ένα σύστημα “καταγραφής δεδομένων” που χρησιμοποιούσαν προηγούμενοι πολιτισμοί, όπως οι Ίνκας), αφήνοντας με αυτόν τον τρόπο το αποτύπωμα του σώματος της μετά την αποχώρηση της από το σύνολο των κλωστών. Έπειτα, αξιοποιώντας συμβολικά το δωμάτιο ως το κορμί της, για τις επόμενες εικοσιτέσσερις ώρες, κολλούσε όλες εκείνες τις κλωστές οι οποίες παρομοίαζαν τις γυναίκες που έμειναν σιωπηλές μετά την βεβήλωση του σώματός τους, δημιουργώντας έτσι ένα δαχτυλίδι γύρω από το νοητό της κορμί (iv).

Luzene Hill. “Retracing the Trace”, 2012.

 Μην πάμε όμως μακριά, ερχόμενοι στην δική μας Ελλάδα σήμερα, όπου ένας νέος εν μέσω καραντίνας δίνει πνοή στις ιδέες του μέσα από το graffiti, απεικονίζοντας στην ταράτσα του σπιτιού του μία γυναίκα σε ασπρόμαυρη απόδοση, όπου με την κίνηση του χεριού της αποζητά την ησυχία, υποδεικνύοντας τον εξαναγκασμό της σιωπής της. Ο νέος με την καλλιτεχνική ονομασία S. F., ευαισθητοποιημένος από την αύξηση της ενδοοικογενειακής βίας στη χώρα μας, αφήνεται ελεύθερος να εκφραστεί (v). Φυσικά μία καίρια αναφορά, είναι η καταξιωμένη ποιήτριά μας Κική Δημουλά, που δεν μένει αμέτοχη στην γυναικεία κοινωνική καταπίεση. Μας μιλά μέσα από το ποίημα της “Σημείο Αναγνωρίσεως”, με αφορμή το άγαλμα της αλυσοδεμένης Βόρειου Ηπείρου, έργο του Κωνσταντίνου Σεφερλή, για την αντιμετώπιση που δέχεται σε αρκετές περιστάσεις η γυναίκα στον κόσμο μας (vi).

Ένα απόσπασμα του ποιήματος:

Όλοι σε λένε κατευθείαν άγαλμα,

εγώ σε λέω γυναίκα αμέσως.

Όχι γιατί γυναίκα σε παρέδωσε

στο μάρμαρο ο γλύπτης

κι υπόσχονται οι γοφοί σου

ευγονία αγαλμάτων,

καλή σοδειά ακινησίας.

Για τα δεμένα χέρια σου, πού έχεις

όσους πολλούς αιώνες σε γνωρίζω,

σε λέω γυναίκα.

Σε λέω γυναίκα

γιατ’ είσ’ αιχμάλωτη.

Κ. Δημουλά

Αυτοί οι προασπιστές ανάλογων καλλιτεχνικών δημιουργημάτων, είναι μόνο ένα κομμάτι της μεγάλης συμβολής της τέχνης. Ως εκ τούτου, ο χώρος της τέχνης, είναι ένας χώρος έκφρασης των κοινωνικών προβλημάτων. Ένα καταφύγιο για όλους εκείνους που θέλουν να ακουστούν και να περάσουν το δικό τους ηχηρό μήνυμα για τις συμφορές αυτού του κόσμου. Όπως λοιπόν σε περιπτώσεις κοινωνικού ρατσισμού, έτσι και στη δική μας περίπτωση, η τέχνη προσπαθεί να βάλει ένα λιθαράκικαι να υπενθυμίσει την ανάγκη εξάλειψηςτων κοινωνικών διαφορών, οι οποίες αποπροσανατολίζουν τον ρόλο που χρειάζεται να φέρει η κοινωνία μας.

S.F. Graffiti. Θέμα: Η προσωποποίηση της ενδοοικογενειακής βίας.

Ηλεκτρονικές Πηγές:

(1). EUROPEAN UNION AGENCY FOR FUNDAMENTAL RIGHTS, 2014: https://fra.europa.eu/sites/default/files/fra-2014-vaw-survey-at-a-glance-oct14_el.pdf

(2). Η Σύμβαση του Συμβουλίου της Ευρώπης για την Πρόληψη και Καταπολέμηση της Βίας κατά των γυναικών και της ενδοοικογενειακής βίας (Σύμβαση Κωνσταντινούπολης): https://rm.coe.int/prems-039019-grc-2574-brochure-questions-istanbul-convention-web-16x16/1680944850 

 (3). Action Aid, 2018: https://www.actionaid.gr/media/1957836/Domestic-Violence_GR_Final_2018-.pdf

 (4) Δελτίο Τύπου Γενικής Γραμματείας Οικογενειακής Πολιτικής και Ισότητας των Φύλων, 2020: http://www.isotita.gr/wp-content/uploads/2020/05/%CE%94%CE%A4-%CE%A3%CE%B7%CE%BC%CE%B1%CE%BD%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%AE-%CE%B1%CF%8D%CE%BE%CE%B7%CF%83%CE%B7-%CF%84%CF%89%CE%BD-%CF%80%CE%B5%CF%81%CE%B9%CF%83%CF%84%CE%B1%CF%84%CE%B9%CE%BA%CF%8E%CE%BD-%CE%B5%CE%BD%CE%B4%CE%BF%CE%BF%CE%B9%CE%BA%CE%BF%CE%B3%CE%B5%CE%BD%CE%B5%CE%B9%CE%B1%CE%BA%CE%AE%CF%82-%CE%B2%CE%AF%CE%B1%CF%82.pdf

Πηγές καλλιτεχνών και εικόνων:

(i) Alberto Panagos: https://socialpolicy.gr/2016/11/%CE%B7-%CE%B2%CE%AF%CE%B1-%CE%BA%CE%B1%CF%84%CE%AC-%CF%84%CF%89%CE%BD-%CE%B3%CF%85%CE%BD%CE%B1%CE%B9%CE%BA%CF%8E%CE%BD-%CE%BC%CE%AD%CF%83%CE%B1-%CE%B1%CF%80%CF%8C-%CF%80%CE%AF%CE%BD%CE%B1%CE%BA%CE%B5.html

(ii) Vahit Tuna: https://mymodernmet.com/vahit-tuna-femicide-art-installation/

(iii) Elina Chauvet: https://zapatosrojosartepublico.wordpress.com/ και https://zoomoncontemporaryart.com/2018/06/11/zapatos-rojos-elina-chauvet-2009

(iv) Luzene Hill: http://www.luzenehill.com/installations και https://www.youtube.com/watch?v=T_Rn6grvXn0

(v) S.F: https://www.lifo.gr/now/greece/279265/o-16xronos-gkrafitas-tis-athinas-zografizei-gia-tin-endooikogeneiaki-via

(vi) Κική Δημουλά: https://latistor.blogspot.com/2014/08/blog-post_27.html

About Κωνσταντίνα Βλασακίδου Σαλαχώρα

Το όνομα μου είναι Βλασακίδου Σαλαχώρα Κωνσταντίνα και ολοκληρώνω τις προπτυχιακές σπουδές μου πάνω στην Ιστορία και την Αρχαιολογία του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Μια σχολή που συνδέεται άρρηκτα με το πνεύμα του πολιτισμού και την ανθρώπινη αξία. Ο πολιτισμός, αποτελώντας πολυσήμαντη έννοια δεμένη σφιχτά με την ιστορία του ανθρώπου, με προκαλεί να τον εξερευνήσω μέσα από τις αρχαιολογικές ανασκαφές που συμμετέχω, τα μουσεία που λατρεύω, τους αρχαίους και σύγχρονους πολιτισμούς που ανυπομονώ να αντικρίσω, την ποίηση που με συναρπάζει και την ιστορία που μου μαθαίνει.