Πολλά είναι εκείνα για τα οποία φημίζεται η Θεσσαλονίκη, τόσο σε πανελλαδικό όσο και σε διεθνές επίπεδο, όπως ο Λευκός της Πύργος, η πλατεία Αριστοτέλους, ο πύργος του Ο.Τ.Ε., η Διεθνής Έκθεση Θεσσαλονίκης καθώς και τα γεμάτα με γεύσεις και μυρωδιές πλακόστρωτα. Η λίστα … ατελείωτη. Σε αυτήν θα πρέπει να προστεθεί και ο πολιτιστικός πλούτος αυτής της πόλης, ο οποίος μεταξύ άλλων προσδίδει μια ιδιαίτερη και ξεχωριστή νότα στην πόλη και κάνει τόσο τους επισκέπτες όσο και τους μόνιμους κατοίκους της να την ερωτεύονται κάθε μέρα ξεχωριστά. Με αφορμή την Κυριακή 1 Νοεμβρίου και κάθε πρώτη Κυριακή του μήνα, που οι πολίτες έχουν την δυνατότητα να επισκέπτονται δωρεάν αρχαιολογικούς χώρους και μουσεία, επιδιώκεται μέσω του συγκεκριμένου άρθρου να αναδειχθούν τα σημεία εκείνα, τα οποία για πολλούς παραμένουν άγνωστα και αποτελούν πολιτιστικούς θησαυρούς, καθώς και ζωντανά κομμάτια του παρελθόντος αλλά και του παρόντος της πόλης.

Η περιήγηση μας θα ξεκινήσει από τα Κάστρα της πόλης, όπου στην κορυφή της ακρόπολης δεσπόζει το Γεντί Κουλέ, στην σημερινή περιοχή των Συκεών. Οδεύοντας προς το κέντρο της πόλης και περνώντας μέσα από τα τείχη, βρίσκονται προς την ανατολική πλευρά των τειχών δύο άγνωστες στο, ευρύ κοινό, βυζαντινές εκκλησίες – μνημεία, η Μονή Λατόμου και η Μονή Βλατάδων. Όσον αφορά την Μονή Λατόμου, η οποία σήμερα είναι γνωστή με το όνομα Ναός του Οσίου Δαυίδ, χρονολογείται την παλαιοχριστιανική εποχή με τον ναό να έχει χτιστεί πάνω σε ένα ρωμαϊκό κτήριο στα τέλη του 5 ου με αρχές του 6 ου αιώνα. Ιδιαίτερη εντύπωση προκαλεί το ψηφιδωτό της κόγχης, το οποίο απεικονίζει το όραμα του Ιεζεκιήλ με τον Χριστό Εμμανουήλ στο κέντρο. Από την άλλη, η Μονή Βλατάδων χρονολογείται στα μέσα του 14 ου αιώνα. Συγκεκριμένα, βρίσκεται σε υψόμετρο 120 μέτρων περίπου και η θέα προς την πόλη είναι σαγηνευτική. Αφήνοντας πίσω τα δύο προαναφερθέντα μνημεία, ο επισκέπτης συναντά σε μικρή απόσταση μεταξύ τους, η οποία καλύπτεται εύκολα με τα πόδια, τρείς ακόμη βυζαντινές εκκλησίες – μνημεία που χρονολογούνται τον 14 ο αιώνα, τον Προφήτη Ηλία, την Αγία Αικατερίνη και τον Ναό των Αγίων Αποστόλων. Τέλος, αξιοσημείωτος είναι και ο ναός του Αγίου Νικολάου Ορφανού, ο οποίος εντοπίζεται σε μια πανέμορφη τοποθεσία και μέσα σε έναν καταπράσινο κήπο στην Άνω Πόλη. Κτισμένος τον 14 ο αιώνα, το μνημείο αυτό προκαλεί ιδιαίτερη αίσθηση λόγω των εκπληκτικών σωζόμενων τοιχογραφιών που περιτρέχουν το ναό. Να σημειωθεί πως όλα τα παραπάνω ανήκουν στα μνημεία Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO.

Ναός Αγίου Νικολάου Ορφανού

Φτάνοντας τώρα στο κέντρο της πόλης, κάθε σημείο είναι και μια διαφορετική εποχή που έχει κάτι καινούριο να μας διηγηθεί. Ειδικότερα, έναντι του Λευκού Πύργου, βρίσκεται ο ανδριάντας του Φίλιππου Β΄, καθώς και του Παύλου Μελά, ενώ λίγο πιο πάνω εκείνος του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη. Στη δυτική πλευρά της παραλίας θα συναντήσει κανείς το μνημείο του Εβραϊκού Ολοκαυτώματος, αφιερωμένο στους Εβραίους της πόλης που χάθηκαν την περίοδο του Β΄ Παγκοσμίου πολέμου. Ακόμη, στην πλατεία Αγίας Σοφίας έχει τοποθετηθεί μνημείο για την γενοκτονία του Ποντιακού Ελληνισμού, ενώ μερικά μέτρα πιο κάτω στην συμβολή των οδών Ερμού με Βενιζέλου βρίσκεται το γλυπτό προς τιμήν του Γρηγορίου Λαμπράκη. Τα υπόλοιπα αναμένουν να τα ανακαλύψεις.

Μνημείο Ολοκαυτώματος

Μνημείο Γρηγορίου Λαμπράκη

Όσον αφορά, τέλος, τα μουσεία και τους αρχαιολογικούς χώρους η Θεσσαλονίκη προσφέρει πληθώρα επιλογών. Αν και φυσικά στη σχετική λίστα δεσπόζουν το αρχαιολογικό και το βυζαντινό μουσείο, είναι μια ευκαιρία το κοινό να επισκεφτεί διαφορετικούς μουσειακούς και αρχαιολογικούς χώρους. Σε αυτούς συγκαταλέγονται το Τελλόγλειο Ίδρυμα Τεχνών Α.Π.Θ, στεγασμένο σε έναν υπέροχο και καινοτόμο χώρο στο κέντρο της πόλης πίσω από το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης που έχει σαν σκοπό την προώθηση του πολιτιστικού προϊόντος μέσα από την διοργάνωση πολλών εκθέσεων τόσο Ελλήνων όσο και ξένων καλλιτεχνών και την γνωριμία των έργων αυτών με το κοινό μέσω εντατικών ξεναγήσεων και εκπαιδευτικών προγραμμάτων. Επιπλέον, άξια αναφοράς είναι και το Μακεδονικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης που διαθέτει μια από τις πλουσιότερες συλλογές έργων νεότερης ελληνικής τέχνης στον προαύλιο χώρο της ΔΕΘ, καθώς και η Δημοτική Πινακοθήκη, η οποία στεγάζεται σε τρία διαφορετικά κτήρια με ιδιαίτερη αρχιτεκτονική και ιστορική αξία (Casa Bianca, Αλατζά Ιμαρέτ, Γενί Τζαμί). Επίσης, ένα άγνωστο αλλά άκρως ενδιαφέρον μουσείο είναι το SEIKILO MUSEUM, ένα διαδραστικό μουσείο αρχαίων ελληνικών μουσικών οργάνων στη Βασιλέως Ηρακλείου 4. Η κρύπτη του Αγίου Δημητρίου αποτελεί ακόμη μια ξεχωριστή επιλογή, διότι πρόκειται για έναν ιδιαίτερο χώρο που συνδέεται με την ζωή του Αγίου και όπου επίσης λειτουργεί και έκθεση με ευρήματα από την Βασιλική και τις ανασκαφές στον χώρο. Λίγα μέτρα πιο κάτω συναντά κανείς την Ρωμαϊκή αγορά και το υπόγειο μουσείο το οποίο λειτουργεί. Στην δυτική πλευρά της πόλης λειτουργούν το Σιδηροδρομικό Μουσείο Θεσσαλονίκης, το οποίο δίνει την δυνατότητα στους επισκέπτες να έρθουν σε επαφή με διάφορα εργαλεία παλιάς εποχής όπως σάλπιγγες μετάδοσης ακουστικών σημάτων, μαγνητικά τηλέφωνα, εισιτήρια κ.α. όπως και το Μουσείο Ύδρευσης στο οποίο οι επισκέπτες έχουν την ευκαιρία να γνωρίσουν μηχανήματα κίνησης και παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, αντλητικά συγκροτήματα κ.α. Το Λαογραφικό και Εθνολογικό Μουσείο Μακεδονίας – Θράκης αποσκοπεί στην εξοικείωση των πολιτών και ιδίως των νεότερων με τον παραδοσιακό πολιτισμό του πρόσφατου παρελθόντος. Τέλος, για όλους όσους αγαπούν τον αθλητισμό, λειτουργούν το Ολυμπιακό Μουσείο το οποίο είναι το μοναδικό αντίστοιχης θεματικής στην Ελλάδα, αναγνωρισμένο από την Διεθνή Ολυμπιακή Επιτροπή και το Μουσείο Μπάσκετ της Χ.Α.Ν.Θ. με σκοπό την ανάδειξη του χώρου στον οποίο πρωτοπαίχτηκε το μπάσκετ στην Ελλάδα.

Τελλόγλειο Ίδρυμα Τεχνών Α.Π.Θ.

Συνοψίζοντας, έχοντας στο νου τα παραπάνω καταλαβαίνει κανείς ότι οι λέξεις Θεσσαλονίκη και πολιτισμός συμβαδίζουν, είναι αλληλένδετες. Σε κάθε γωνία κρύβεται και μια ιστορία η οποία περιμένει να την ανακαλύψουν. Είναι ευκαιρία, λοιπόν, όποτε βρίσκουμε λίγο ελεύθερο χρόνο να τον αξιοποιούμε ξεχωριστά και δημιουργικά ανακαλύπτοντας τις άγνωστες ιστορίες που έχει να μας διηγηθεί η πόλη μας, τα άγνωστα πολιτιστικά μονοπάτια που περιμένουν να τα διασχίσουμε. Το ερώτημα είναι: θα είσαι αρκετά παρατηρητικός την επόμενη φορά;

Δημοτική Πινακοθήκη Θεσσαλονίκης

Λαογραφικό και Εθνολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης

Ιερά Μονή Βλατάδων

About Νίκος Βιάνας

Ονομάζομαι Βιάνας Νικόλαος και είμαι απόφοιτος του τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας του ΑΠΘ. Στο πλαίσιο των σπουδών μου συμμετείχα σε αρκετές ανασκαφικες έρευνες, ωστόσο το ενδιαφέρον μου εστιάζεται σε ολόκληρο το φάσμα του πολιτισμού. Για μένα πολιτισμός δεν είναι μόνο η αρχαία μας ιστορία και η κληρονομιά, αλλά οτιδήποτε σχετίζεται με τους ανθρώπους, τα ήθη και τα έθιμά τους, τον τρόπο ζωής και σκέψης τους, καθώς και τα υλικά τους κατάλοιπα. Συνεπώς, ηθικό χρέος όλων μας είναι τόσο η κληροδότησή του απο τις προηγούμενες γενιές όσο και η διατήρηση και παραχώρηση του για τις επόμενες.