Στα τέλη του 2019 έκανε την εμφάνισή του σε μια επαρχία της Κίνας ένας καθόλα νέος ιός, ο οποίος εξαπλώθηκε με τόσο ραγδαίους ρυθμούς, προκαλώντας σοβαρό πλήγμα σε παγκόσμιο επίπεδο τόσο στην υγεία όσο και στην οικονομία. Σε μια προσπάθεια ύφεσης της νόσου, οι κυβερνήσεις των διάφορων κρατών κλήθηκαν να εφαρμόσουν πολύ σκληρές πολιτικές για την αντιμετώπιση της πανδημίας, με αποτέλεσμα το κλείσιμο όλων εκείνων των χώρων, στους οποίους συνωστίζονταν πολλοί άνθρωποι. Μεταξύ αυτών των πρακτικών, απαγορεύτηκε και η είσοδος σε πολιτιστικούς χώρους, όπως μουσεία, θέατρα, κινηματογράφους και γκαλερί, ενώ συναυλίες και φεστιβάλ αναβλήθηκαν ή ακυρώθηκαν. Καθώς φαίνεται σιγά-σιγά να πλησιάζει το φως στο βαθύ τούνελ της καραντίνας, ας αναλύσουμε τι κερδίσαμε και τι χάσαμε αυτή την περίοδο από τον επονομαζόμενο «Covid-19».

Χάρη στην πρόοδο που σημειώθηκε στον τομέα της τεχνολογίας, εκατοντάδες πολιτιστικοί φορείς απ’ όλο τον κόσμο προσέφεραν μέσω διάφορων πλατφορμών πολιτιστικές εκδηλώσεις για το ευρύ κοινό. Συγκεκριμένα, τα θέατρα και οι λυρικές σκηνές διοργάνωσαν δρώμενα και παραστάσεις, τα οποία είχαν την δυνατότητα οι πολίτες να τα απολαύσουν από την άνεση του σπιτιού τους περνώντας έτσι δημιουργικά τον χρόνο τους, στα πλαίσια του «Μένουμε σπίτι» και διευρύνοντας παράλληλα τους πνευματικούς τους ορίζοντες. Επίσης, πολλά μουσεία έδωσαν την ευκαιρία στο κοινό τους να περιηγηθούν στους χώρους τους και να θαυμάσουν τα εκθέματα τους από την οθόνη του κινητού τους ή του υπολογιστή τους μέσω είτε ειδικών διαμορφωμένων πλατφορμών είτε των ιστοσελίδων τους είτε ακόμη των σελίδων τους στα κοινωνικά δίκτυα. Αναμφισβήτητα, θα έλεγε κανείς πως η απότομη αυτή εισβολή και εξέλιξη της τεχνολογίας στον τομέα του πολιτισμού ήρθε για να μείνει. Όλη αυτή η ψηφιοποίηση της τέχνης αναμένεται πως θα βελτιώσει την ίδια, αλλά και θα ανοίξει τις θύρες για μια νέα εποχή για την διατήρηση και εξάπλωση της πολιτιστικής μας κληρονομιάς.

Στον αντίποδα, το γενικότερο lockdown που επήλθε ως μια πρακτική απόλυτα απαραίτητη για την διασφάλιση της δημόσιας και ατομικής υγείας, προβλέπεται πως θα πλήξει σημαντικά τον κλάδο του πολιτισμού από οικονομικής άποψης. Ειδικότερα, οι εργαζόμενοι που απασχολούνται σε διάφορες πολιτιστικές δομές έμειναν χωρίς εργασία το διάστημα που μας πέρασε (;). Καλλιτέχνες, ηθοποιοί, μουσικοί και άλλοι πολλοί αφανείς που εργάζονται πίσω από τις διάφορες θεατρικές ή μουσικές σκηνές είναι αβέβαιο το μέλλον τους. Επίσης, επιχειρήσεις που στηρίζονται στον πολιτισμό (και κατ’ επέκταση στον τουρισμό) έχουν πληγεί εξίσου σε μεγάλο βαθμό. Το παραπάνω φαινόμενο δεν είναι μόνο ελληνικό ούτε ευρωπαϊκό αλλά οικουμενικό. Χαρακτηριστικό είναι ότι κατά την διάρκεια της περιόδου της καραντίνας, η μέση εβδομαδιαία μείωση των εσόδων των μουσείων της Ευρώπης έφτασε το 80%. Όπως γίνεται αντιληπτό, η θέσπιση ειδικής πολιτικής μέριμνας που θα αφορά την στήριξη στον τομέα του πολιτισμού είναι αναγκαία. Ήδη το ελληνικό Υπουργείο Πολιτισμού έχει εξαγγείλει κάποια μέτρα για την στήριξη του κλάδου. Τέλος, αξιοσημείωτες είναι και οι επιπτώσεις της νόσου και κατ’ επέκταση της καραντίνας τόσο σε ψυχολογικό όσο και σε κοινωνικό επίπεδο, καθώς οι επισκέψεις σε πολιτιστικούς χώρους έχει αποδειχθεί πως επιδρούν θετικά στην ψυχοσύνθεση των ατόμων, ενώ παράλληλα δημιουργούν πρόσφορο έδαφος για την ανάπτυξη διαπροσωπικών σχέσεων. Όλα τα παραπάνω, εξ αιτίας του lockdown και της υφιστάμενης κατάστασης έχουν πληγωθεί, ευτυχώς όχι ανεπανόρθωτα.

Το μέλλον προβλέπεται να αποτελέσει μια δύσκολη δοκιμασία για όλους. Προτεραιότητα όλων μας, ο καθένας με τις δυνατότητές του, πρέπει να είναι η εξασφάλιση της δημόσιας και ατομικής υγείας παγκοσμίως, προκειμένου να μη χρειαστεί ποτέ ξανά να ληφθούν ανάλογα σκληρά μέτρα. Εν συνεχεία, με αισιοδοξία, επιμονή και υπομονή θα γίνει η επιστροφή στην κανονικότητα. Το τέλος αυτής της παγκόσμιας περιπέτειας θα βρει τους ανθρώπους διαφορετικούς, πιο ενωμένους, με μεγαλύτερη συμπόνια και ανθρωπιά, πιο δημιουργικούς ουσιαστικά. Ολοκληρώνοντας, εύλογο θα ήταν να μας συντροφεύει η εξής πρόταση που διατυπώθηκε από τον Γερμανό διανοητή Χάνς Γιόνα ο οποίος ορίζοντας την Αρχή της Ευθύνης επισήμανε το εξής:

Να ενεργείς έτσι ώστε τα αποτελέσματα της πράξης σου να μην είναι καταστροφικά για τη δυνατότητα να υπάρχει στο μέλλον ζωή όπως αυτή.”

About Νίκος Βιάνας

Ονομάζομαι Βιάνας Νικόλαος και είμαι απόφοιτος του τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας του ΑΠΘ. Στο πλαίσιο των σπουδών μου συμμετείχα σε αρκετές ανασκαφικες έρευνες, ωστόσο το ενδιαφέρον μου εστιάζεται σε ολόκληρο το φάσμα του πολιτισμού. Για μένα πολιτισμός δεν είναι μόνο η αρχαία μας ιστορία και η κληρονομιά, αλλά οτιδήποτε σχετίζεται με τους ανθρώπους, τα ήθη και τα έθιμά τους, τον τρόπο ζωής και σκέψης τους, καθώς και τα υλικά τους κατάλοιπα. Συνεπώς, ηθικό χρέος όλων μας είναι τόσο η κληροδότησή του απο τις προηγούμενες γενιές όσο και η διατήρηση και παραχώρηση του για τις επόμενες.