Δευτέρα 15/4/2019. Οι τηλεοπτικοί σταθμοί διακόπτουν το πρόγραμμά τους για να μεταδώσουν μια έκτακτη είδηση. Η Παναγία των Παρισίων ή Notre Dame φλέγεται. Σε σύντομο χρονικό διάστημα η καταστροφή είναι σχεδόν ολοκληρωτική. Η παγκόσμια κοινότητα παρακολουθεί τις εξελίξεις αδυνατώντας να κατανοήσει τι συμβαίνει. Μηνύματα θλίψης φτάνουν από παντού. Οι Έλληνες παρακολουθούν τα τεκταινόμενα και σπεύδουν να στείλουν με την σειρά τους τα δικά τους μηνύματα συμπαράστασης και θλίψης. Ωστόσο, πόσοι Έλληνες γνωρίζουν πραγματικά την αξία της Notre Dame και της κάθε Notre Dame που καταστρέφεται από ανθρώπινη αμέλεια; Προκειμένου να γίνεται αντιληπτή η αξία για τον ανθρώπινο πολιτισμό ενός μνημείου όπως η Notre Dame, προϋποθέτει εμείς ως Έλληνες αρχικά να γνωρίζουμε εκείνα τα μνημεία της ιστορίας μας που είτε καταστράφηκαν, είτε κινδύνεψαν να καταστραφούν, είτε κινδυνεύουν να καταστραφούν. Έτσι, λοιπόν, παρακάτω θα γίνει μια μικρή αναφορά στα μνημεία εκείνα του ελληνικού και όχι μόνο πολιτισμού που εντοπίζονται στον Ελλαδικό χώρο και που είτε είχαν την τύχη της Notre Dame είτε στάθηκαν περισσότερο τυχερά

1. Χρυσελεφάντινο άγαλμα Δία, Ολυμπία

Φιλοτεχνήθηκε από τον γλύπτη Φειδία το 435 π.Χ. και βρισκόταν στον ναό του Δία στην Ολυμπία. Αποτελούσε ένα από τα 7 θαύματα του αρχαίου κόσμου και είχε 13 μέτρα ύψος. Μετά την απαγόρευση των Ολυμπιακών Αγώνων το 393 μ.Χ. και την παρακμή του ιερού της Ολυμπίας, το άγαλμα μεταφέρθηκε στην Κωνσταντινούπολη όπου και κάηκε ολοσχερώς το 475 μ.Χ.

2. Ναός Απόλλωνα, Ιερό Απόλλωνα, Δελφοί

Για τον ναό του θεού Απόλλωνα στους Δελφούς γνωρίζουμε την ύπαρξη 6 ναών. Ο πρώτος λέγεται ότι ήταν κατασκευασμένος από κλαδιά δάφνης, ο δεύτερος από κερί, ο τρίτος από χαλκό. Ο τέταρτος κατά σειρά ναός αφιερωμένος στον θεό ήταν πώρινος, ο πέμπτος χορηγήθηκε από την οικογένεια των Αλκμαιωνιδών και ο έκτος και τελευταίος ναός είναι τα ερείπια που αντικρίζει κανείς σήμερα. Πιο αναλυτικά, οι τρείς πρώτοι ναοί ανήκουν στην σφαίρα της μυθολογίας. Ο πώρινος ναός κάηκε το 548 π.Χ. ενώ το ναός που συνδέθηκε τους Αλκμεωνίδες καταστράφηκε από έναν μεγάλο σεισμό το 373 π.Χ.

3. Ο Κολοσσός της Ρόδου

Ο Κολοσσός της Ρόδου θεωρείται ως ένα από τα επτά θαύματα του αρχαίου κόσμου. Ανεγέρθηκε από τον Χάρη τον Λίνδιο μαθητή του Λύσιππου τον 3ο αιώνα π.Χ. όταν σύμφωνα με τον μύθο ο θεός Απόλλωνας έσωσε τους κατοίκους του νησιού από τον Μακεδόνα Δημήτριο Πολιορκητή. Πρόκειται για μια μπρούτζινη κατασκευή που όμως η αναπαράσταση η οποία εικονίζει το μνημείο στην είσοδο του λιμανιού με ανοιχτά τα πόδια είναι ανεδαφική. Ο λόγος είναι πως μια τέτοια τοποθέτηση θα δημιουργούσε άχαρη στάση στο ίδιο το έργο τόσο από καλλιτεχνική άποψη αλλά και από μηχανικής πλευράς θα ήταν ένα πολύ δύσκολο εγχείρημα. Το 222 π.Χ. περίπου 60 χρόνια μετά τα αποκαλυπτήρια, ο Κολοσσός καταστράφηκε από σεισμό.

4. Άγιος Δημήτριος, Θεσσαλονίκη

Πρόκειται για μνημείο παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς της Ουνέσκο. Κατασκευάστηκε τον 5ο αι. μία τρίκλιτη βασιλική που κάηκε τον 7ο αιώνα και στη θέση της χτίστηκε πεντάκλιτη βασιλική. Με τον όρο «κλίτος» εννοούμε τον επιμήκη χώρο ανάμεσα σε δύο κιονοστοιχίες ή σε κιονοστοιχία και τοίχο σε κτήρια ρυθμού βασιλικής. Κατά το πέρασμα των ετών, ο ναός γνώρισε πολλές λεηλασίες. Αποκορύφωμα ήταν μεγάλη πυρκαγιά της Θεσσαλονίκης το 1917 η οποία κατέστρεψε σχεδόν ολοκληρωτικά το μνημείο. Οι προσπάθειες αναστήλωσης ξεκίνησαν άμεσα και το 1948 λειτούργησε ξανά διατηρώντας αρκετά από τα αρχιτεκτονικά του στοιχεία.

5. Τέμενος Βαγιαζήτ, Διδυμότειχο

Το Τέμενος Μεχμέτ ή Τέμενος Βαγιαζήτ είναι μουσουλμανικό τζαμί στο Διδυμότειχο που ολοκληρώθηκε επί σουλτάνου Μεχμέτ Α’ (1413-1421) και εγκαινιάστηκε το 1420. Το τέμενος έχει τετράγωνη κάτοψη με 30 περίπου μέτρα η κάθε πλευρά. Το μνημείο στολίζεται από εντυπωσιακό διάκοσμο καθώς στον νότιο τοίχο αναπαριστάται η ουράνια πόλη. Οι υπόλοιποι τοίχοι είναι διακοσμημένοι με καλλιγραφικά γράμματα, ρητά και γνωμικά από το Κοράνι διότι ως γνωστόν το Ισλάμ απαγορεύει την ανθρώπινη απεικόνιση. Έχει χαρακτηριστεί ως το σημαντικότερο ισλαμικό μνημείο της Ευρώπης. Η ξύλινη στέγη του μνημείου που χρονολογούνταν από το 14ο αιώνα θεωρείτο από τα σημαντικότερα ξύλινα μνημεία παγκοσμίως. Το 2017, μετά από πυρκαγιά που ξέσπασε στον χώρο του μνημείου, καταστράφηκε μεγάλο μέρος της ξύλινης στέγης αλλά και του κτηρίου.

6. Αρχαία Ολυμπία, νομός Ηλείας

Δυστυχώς η χώρα μας κάθε καλοκαίρι ταλανίζεται από μεγάλες καταστροφικές πυρκαγιές. Το 2007, μια καταστροφική πυρκαγιά έπληξε σχεδόν ολοκληρωτικά τον νομό Ηλείας στην δυτική Πελοπόννησο. Χάθηκαν άδικα δεκάδες άνθρωποι, κάηκαν εκατοντάδες σπίτια, καταστράφηκαν χιλιάδες στρέμματα καλλιεργήσιμης έκτασης. Μεταξύ των παραπάνω, κινδύνεψε και ένας από τους σημαντικότερους αρχαιολογικούς χώρους της χώρας, το Ιερό της Ολυμπίας, γενέθλιος τόπος των Ολυμπιακών Αγώνων και σημείο παγκόσμιας συνάντησης κάθε 4 χρόνια για την αφή της Ολυμπιακής φλόγας. Εκείνη την φορά, πριν 12 χρόνια σταθήκαμε «τυχεροί μεσ’ την ατυχία», την επόμενη;

Η πικρή αλήθεια, καταλήγοντας, είναι πως πολλά είναι ακόμη τα μνημεία τα οποία κινδυνεύουν να αφανιστούν τόσο λόγω του ανθρώπινου παράγοντα όσο και της κλιματικής αλλαγής. Χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι η Αρχαία Ολυμπία, οι Δελφοί, η Δήλος, η Επίδαυρος, ο Μυστράς, ο Ναός του Επικούριου Απόλλωνα, οι Φίλιπποι, το Ηραίο Σάμου. Η καταστροφή στην Notre Dame θα πρέπει να σημάνει συναγερμό στις αρμόδιες υπηρεσίες ώστε να προστατευθούν τα μνημεία, διότι όσο θωρακισμένα και αν είναι πάντα θα υπάρχει το περιθώριο για λάθος, κακή εκτίμηση, παράλειψη ή δολιοφθορά που θα τα οδηγήσει μπροστά στον κίνδυνο της ολοκληρωτικής καταστροφής.

About Νίκος Βιάνας

Ονομάζομαι Βιάνας Νικόλαος και είμαι απόφοιτος του τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας του ΑΠΘ. Στο πλαίσιο των σπουδών μου συμμετείχα σε αρκετές ανασκαφικες έρευνες, ωστόσο το ενδιαφέρον μου εστιάζεται σε ολόκληρο το φάσμα του πολιτισμού. Για μένα πολιτισμός δεν είναι μόνο η αρχαία μας ιστορία και η κληρονομιά, αλλά οτιδήποτε σχετίζεται με τους ανθρώπους, τα ήθη και τα έθιμά τους, τον τρόπο ζωής και σκέψης τους, καθώς και τα υλικά τους κατάλοιπα. Συνεπώς, ηθικό χρέος όλων μας είναι τόσο η κληροδότησή του απο τις προηγούμενες γενιές όσο και η διατήρηση και παραχώρηση του για τις επόμενες.