Τα τελευταία γεγονότα στη γειτονική χώρα γύρω από τον διακαή πόθο του προέδρου Ερντογάν να μετατρέψει την Αγία Σοφία σε τζαμί δεν πρέπει μας αφήνουν αδιάφορους. Σε πρόσφατες δηλώσεις, ο Τούρκος πρόεδρος υποστήριξε: «Τώρα, μετά τις εκλογές, ελπίζουμε να μετατρέψουμε την Αγία Σοφία πίσω στο τζαμί ως το όνομα του μουσείου. Έχουμε κάποια σχέδια και θα τα εφαρμόσουμε στην πράξη». Στον αντίποδα των παραπάνω δηλώσεων, τόσο η UNESCO όσο και άλλες οργανώσεις αντιτέθηκαν κατακρίνοντας τους σκοπούς και τις βλέψεις του Τούρκου προέδρου για το μνημείο.

Όσον αφορά την Αγία Σοφία, πρόκειται για ένα μνημείο 1500 περίπου ετών που στέκεται μεγαλοπρεπώς στην Κωνσταντινούπολη ατενίζοντας τα νερά του Βοσπόρου και από το 537 έως σήμερα προκαλεί τον θαυμασμό στην παγκόσμια κοινότητα λόγω της επιβλητικότητάς του. Το παραπάνω επιβεβαιώνεται και από τον θρύλο σύμφωνα με τον οποίο, μετά τα εγκαίνιά της ο αυτοκράτορας Ιουστινιανός φώναξε «Σε νίκησα, Σολωμόντα!» εκφράζοντας με αυτόν τον τρόπο τον θαυμασμό του για τον ναό ο οποίος ήταν εντυπωσιακότερος από τον ναό του Σολομώντα στα Ιεροσόλυμα.

Σχετικά με την αρχιτεκτονική του ναού, αποτελεί σταθμό στην ιστορία της βυζαντινής αρχιτεκτονικής που επηρέασε πολλές χώρες ακόμα και το οθωμανικό κράτος. Αν και δεν εντάσσεται σε κάποιο συγκεκριμένο αρχιτεκτονικό πλαίσιο εξαιτίας της μνημειώδους κατασκευής της, θα λέγαμε πως πρόκειται για έναν συνδυασμό βασιλικής με τρούλο. Ο σωζόμενος τρούλος διαμέτρου 31 μέτρων που δεσπόζει σε ύψος 54 μέτρων από το δάπεδο είναι μεταγενέστερος του ναού και τοποθετήθηκε στο σημείο μετά την κατάρρευση του πρώτου. Το φυσικό φώς που εισέρχεται στον ναό εξαιτίας των παραθύρων του τρούλου εντυπωσιάζει και δημιουργείται η ψευδαίσθηση «ότι είναι ένα κομμάτι ουρανού που κρέμεται στη γη». Η διακόσμηση χαρακτηρίζεται από εντυπωσιακές τοιχογραφίες και ψηφιδωτά έργα, αψεγάδιαστης ομορφιάς.

Λόγω της σπουδαιότητάς του, το μνημείο αποτέλεσε αντικείμενο πόθου για πολλούς λαούς με αποτέλεσμα η λειτουργικότητά του να διαφοροποιηθεί κατά το πέρασμα των αιώνων. Με την άλωση της Πόλης από τους Σταυροφόρους το 1204, μετατράπηκε σε καθολικό ναό, έπειτα επανήλθε ως ορθόδοξος για να μετατραπεί σε τζαμί το 1453 από τους Οθωμανούς, με τους τελευταίους να προβαίνουν σε καταστροφές τόσο στις τοιχογραφίες όσο και στα ψηφιδωτά του ναού διότι το Ισλάμ απαγορεύει την ανθρώπινη απεικόνιση στα τεμένη. Το 1934, με απόφαση του ιδρυτή της Τουρκικής δημοκρατίας, Κεμάλ Ατατούρκ, μετατρέπεται σε μουσείο διατηρώντας την ταυτότητα αυτή έως τις μέρες μας. Την απόφαση έρχεται να ανατρέψει ο πρόεδρος Ερντογάν, ο οποίος επιδιώκει την επαναλειτουργία της ως τζαμί. Όντας όμως στην λίστα με τα μνημεία Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO, μια τέτοια εξέλιξη θα προσβάλει την έννοια «Παγκόσμιο Μνημείο» ενώ ταυτοχρόνως αμαυρώνεται η αξία της ως ορθόδοξος ναός, λησμονώντας με τον τρόπο αυτόν το ιστορικό της υπόβαθρο ενώ μια πιθανή μετατροπή της πρέπει να λάβει την σύμφωνη γνώμη της αρμόδιας επιτροπής. Επίσης, μια τέτοια ενέργεια όχι μόνο θα πλήξει τον τουρισμό της Κωνσταντινούπολης αλλά και κατ’ επέκταση την διεθνή εικόνα της χώρας. Ο Τούρκος πρόεδρος αναλώνεται σε δηλώσεις για εσωτερική κατανάλωση στα πλαίσια ενός προεκλογικού αγώνα έχοντας βάλει το μνημείο στο στόχαστρο για την επίτευξη των στόχων του, παραποιώντας και αμαυρώνοντας την σημασία και την ιστορία του.

Συλλήβδην, είναι δεδομένο πως σε μια ταραγμένη περίοδο πρέπει να αποφεύγονται απερίσκεπτες δηλώσεις και βεβιασμένες ενέργειες. Εκείνο που πρέπει να προέχει είναι η σύνεση και η αμφότερη θέληση για προσπάθεια με κοινό γνώμονα την αναχαίτιση ενεργειών που ενισχύουν τον φανατισμό και παρεμποδίζουν την ειρηνική συνύπαρξη των λαών. Ένα τόσο σημαντικό μνημείο για την ιστορία του ίδιου του ανθρώπου δεν θα πρέπει να μπαίνει στο στόχαστρο ή να γίνεται το μέσο προκειμένου να εξυπηρετηθούν οι επιδιώξεις του κάθε ηγέτη.

About Νίκος Βιάνας

Ονομάζομαι Βιάνας Νικόλαος και είμαι απόφοιτος του τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας του ΑΠΘ. Στο πλαίσιο των σπουδών μου συμμετείχα σε αρκετές ανασκαφικες έρευνες, ωστόσο το ενδιαφέρον μου εστιάζεται σε ολόκληρο το φάσμα του πολιτισμού. Για μένα πολιτισμός δεν είναι μόνο η αρχαία μας ιστορία και η κληρονομιά, αλλά οτιδήποτε σχετίζεται με τους ανθρώπους, τα ήθη και τα έθιμά τους, τον τρόπο ζωής και σκέψης τους, καθώς και τα υλικά τους κατάλοιπα. Συνεπώς, ηθικό χρέος όλων μας είναι τόσο η κληροδότησή του απο τις προηγούμενες γενιές όσο και η διατήρηση και παραχώρηση του για τις επόμενες.