Με αφορμή την πρόσφατη «λυπηρή και κυνική», όπως αναφέρει το ελληνικό υπουργείο Πολιτισμού, δήλωση του διευθυντή του Βρετανικού Μουσείου και γνωστού ιστορικού της τέχνης, κ. Χάρτβιχ Φίσερ, περί μη επιστροφής και δανεισμού των γλυπτών του Παρθενώνα στην Ελλάδα, θέλησα μέσω του συγκεκριμένου κειμένου να εξάρω την εξέχουσα σημασία που έχει η επιστροφή τους στον τόπο στον οποίο ανήκουν.

Ο κ. Φίσερ, σε πρόσφατη συνέντευξή του σε ελληνική εφημερίδα τόνισε πως δεν τίθεται κανένα θέμα επιστροφής ή δανεισμού των γλυπτών στην Ελλάδα ενώ μεταξύ άλλων τόνισε ότι τα γλυπτά αποτελούν ιδιοκτησία του Βρετανικού Μουσείου ενώ αντικείμενα του μουσείου δανείζονται μόνο σε όσους αποδέχονται ότι ανήκουν σε αυτό. Οι δηλώσεις αυτές ξεσήκωσαν θύελλα αντιδράσεων στην χώρα μας ενώ το ελλη

Καρυάτιδα του Ερεχθείου στο Λονδίνο.

νικό υπουργείο πολιτισμού απάντησε με επίσημη ανακοίνωση. Σαφώς και όλοι οι Έλληνες είναι υπέρ της επιστροφής των γλυπτών του Παρθενώνα στην Αθήνα, όπου ανήκουν, ωστόσο γνωρίζουμε ακριβώς σε ποια γλυπτά αναφερόμαστε; Γνωρίζει η κοινωνία, η οποία «απαιτεί» την επιστροφή των γλυπτών στην Ελλάδα, ποια είναι αυτά; Είναι έτοιμη να τα υποδεχθεί και να τα θαυμάσει;

Καταρχήν, το σημαντικότερο και μεγαλύτερο λάθος που κάνουμε είναι στο πως αναφερόμαστε σε αυτά. Δεν είναι τα «Μάρμαρα του Παρθενώνα» αλλά τα «Γλυπτά του Παρθενώνα». Μάρμαρα είναι όλα. Ο όρος «γλυπτά» περιγραφεί ακριβώς την σπουδαιότητα τους και την ύψιστη σημασία που διαδραματίζουν για την τέχνη. Επιπλέον, θεωρώ πως μεγάλο κομμάτι της ελληνικής κοινωνίας δεν γνωρίζει ποια είναι τα γλυπτά του Παρθενώνα για τα οποία αγωνίζεται τόσα χρόνια για την επιστροφή τους. Σκόπιμο θα ήταν μια μικρή αναφορά σε αυτά.

Στο ανατολικό αέτωμα του ναού εικονιζόταν η γέννηση της Αθηνάς, προστάτιδας της πόλης της Αθήνας ενώ στο δυτικό η διαμάχη της με τον Ποσειδώνα για την κηδεμονία της πόλης. Ακόμη, η ζωφόρος που περιέτρεχε τον ναό απεικονίζει την πομπή των Παναθηναίων, της ιερής γιορτής της Αθήνας προς τιμήν της θεάς Αθηνάς, ενώ οι μετόπες ήταν διακοσμημένες με θέματα σχετικά με τον τρωικό πόλεμο στην βόρεια πλευρά, την μάχη μεταξύ Κενταύρων και Λαπίθων (την γνωστή κεντραυρομαχία) στην νότια πλευρά, σκηνές γιγαντομαχίας στην ανατολική πλευρά και αμαζονομαχία στην δυτική.

Υπολογίζεται ότι τα γλυπτά που εκτίθενται στο Βρετανικό Μουσείο αποτελούν το 55% των σωζόμενων έργων, ενώ το υπόλοιπο βρίσκεται στο Μουσείο της Ακρόπολης. Οι αριθμοί μιλούν μόνοι τους. Από τους 97 σωζόμενους λίθους από τη ζωφόρο του Παρθενώνα, οι 56 βρίσκονται στο Λονδίνο και οι 40 στην Αθήνα. Από τις 64 σωζόμενες μετόπες, οι 48 βρίσκονται στην Αθήνα και οι 15 στο Λονδίνο. Από τις 28 σωζόμενες μορφές των αετωμάτων, οι 19 βρίσκονται στο Λονδίνο και οι 9 στην Αθήνα.

Ως γνωστόν, ο ναός του Παρθενώνα αποτελεί για 2.500 χρόνια (432 π.Χ.) το ύψιστο παγκόσμιο σύμβολο της δημοκρατίας, της φιλοσοφίας και κατ’ επέκταση του δυτικού πολιτισμού. Τα γλυπτά του Παρθενώνα κατακρεουργήθηκαν προκειμένου να αποσπαστούν από την φυσική τους θέση και στην συνέχεια μεταφέρθηκαν στην Βρετανία από τον Τόμας Μπρους, 7ο Κόμη του Έλγιν, όπου πουλήθηκαν και από τότε εκτίθενται στο Βρετανικό μουσείο. Όπως καταλαβαίνει κανείς, είναι επιτακτική η ανάγκη επιστροφής και επανένωσής τους δίπλα στα υπόλοιπα τμήματα των γλυπτών. Την δεδομένη στιγμή, αναφερόμαστε σε ένα παγκοσμίου φήμης μνημείο το οποίο έχει διασπαστεί στα δύο, ένα παγκόσμιο σύμβολο ελευθερίας και δημοκρατίας που είναι μισό. Είναι σημαντικότατο το μνημείο να είναι και πάλι ενωμένο έπειτα από 200 και πλέον χρόνια για να θαυμάσει ο επισκέπτης από κάθε γωνία του πλανήτη τον Παρθενώνα σε σχέση με το ιστορικό του παρελθόν. Παρόλα αυτά, δεν πρέπει να λησμονούμε και τα υπόλοιπα γλυπτά που βρίσκονται στο Βρετανικό μουσείο και είναι τμήματα των ναών της Απτέρου Νίκης στην Ακρόπολη και του Ερεχθείου. Το νέο, σύγχρονο μουσείο της Ακρόπολης είναι κατάλληλο για την φιλοξενία και προστασία των γλυπτών κάτω ακριβώς από τον ιερό βράχο της Ακρόπολης, την φυσική τους θέση, συνδυασμός ιδανικός για τον επισκέπτη να θαυμάσει τα γλυπτά αυτά, αριστουργήματα της τέχνης, και συγχρόνως σύμβολα δημοκρατίας, ελευθερίας, φιλοσοφίας.

Καταλήγοντας, θα ήταν εύλογο να μην αναλωνόμαστε σε ενέργειες και τοποθετήσεις ζητώντας πίσω τα γλυπτά χωρίς να γνωρίζουμε πραγματικά την σημασία τους για την δημοκρατία και την ελευθερία ενώ θα μπορούσε μέσω ώριμου διαλόγου και συζήτησης να βρεθεί η πολυπόθητη λύση που θα υμνούσε και θα εξήρε το ίδιο το μνημείο, την μεγάλη ιστορία και τον συμβολισμό του για όλο τον κόσμο.

Τμήμα της ζωφόρου.

About Νίκος Βιάνας

Ονομάζομαι Βιάνας Νικόλαος και είμαι απόφοιτος του τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας του ΑΠΘ. Στο πλαίσιο των σπουδών μου συμμετείχα σε αρκετές ανασκαφικες έρευνες, ωστόσο το ενδιαφέρον μου εστιάζεται σε ολόκληρο το φάσμα του πολιτισμού. Για μένα πολιτισμός δεν είναι μόνο η αρχαία μας ιστορία και η κληρονομιά, αλλά οτιδήποτε σχετίζεται με τους ανθρώπους, τα ήθη και τα έθιμά τους, τον τρόπο ζωής και σκέψης τους, καθώς και τα υλικά τους κατάλοιπα. Συνεπώς, ηθικό χρέος όλων μας είναι τόσο η κληροδότησή του απο τις προηγούμενες γενιές όσο και η διατήρηση και παραχώρηση του για τις επόμενες.