Είχαμε την τύχη να γεννηθούμε σε μια χώρα που διαθέτει έναν τεράστιο πολιτιστικό και ιστορικό πλούτο, ο οποίος αναμφισβήτητα επηρέασε την πορεία της ανθρωπότητας, αλλά και παράλληλα έχουμε την ατυχία η χώρα αυτή να μην σέβεται την κληρονομιά της -για την οποία τόσο υπερήφανη είναι- στον βαθμό που το αξίζει. Με το συγκεκριμένο κείμενο θα ήθελα να μοιραστώ μερικές σκέψεις σχετικά με την σύγχρονη ελληνική κοινωνία και τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζει ζητήματα που αφορούν την πολιτιστική κληρονομία και όχι μόνο, ούτως ώστε μέσα από τα παραδείγματα αυτά να προσπαθήσουμε να απαντήσουμε στο ερώτημα: «Οι αρχαίοι θα ήταν περήφανοι για εμάς;».

Πολιτισμός δεν είναι μόνο η Ακρόπολη και τα υλικά κατάλοιπα, καθένα από το οποίο έχει την δική του σπουδαιότητα και σημασία, αλλά ένα συνονθύλευμα από αξίες και ιδεώδη.  Η ελληνική κοινωνία τα τελευταία χρόνια (ίσως και όχι) βάλλεται από συμπεριφορικές παθογένειες, οι οποίες ευθύνονται για το σήμερα. Περνώντας από την θεωρία στην πράξη, καθημερινά γινόμαστε μάρτυρες σκηνών έλλειψης σεβασμού, από τις πιο απλές, όπως η κάλυψη μιας θέσης πάρκινγκ για ΑΜΕΑ ή το πέταγμα σκουπιδιών στους δρόμους, έως τις πιο σύνθετες, όπως η κακή οδηγική συμπεριφορά και οι συγκεντρώσεις σε πλατείες εν μέσω πανδημίας για διασκέδαση. Αντίστοιχα, σε επίπεδο πολιτισμού, δυστυχώς δεν ανιχνεύονται ιδιαίτερες διαφορές με τα προαναφερθέντα. Η σύγχρονη ελληνική κοινωνία, παρόλο που δηλώνει (και ναι, πρέπει να είναι) περήφανη γι’ αυτά που κατάφεραν οι πρόγονοί της, πρακτικά ένα μεγάλο μέρος αυτής, ανεξαρτήτου ηλικίας, αδιαφορεί πλήρως για την ιστορία και τον πολιτισμό της γεγονός που δεν μπορεί να συνάδει με το αίσθημα υπερηφάνιας. Η λίστα με τις παθογένειες είναι ατελείωτη. Άραγε, αναλογίστηκε ποτέ κανείς τις συνέπειες αυτών των πράξεων για τον συνάνθρωπό του ή ο καθένας ξεχωριστά ενδιαφέρεται αποκλειστικά και μόνο για τον εαυτό του; Είναι ευθύνη μας να αλλάξουμε ή και ακόμη καλύτερα να εξαλείψουμε τα παραπάνω δυσάρεστα παραδείγματα. Αλλά δεν είναι μόνο ευθύνη της ελληνικής κοινωνίας.

Από την άλλη πλευρά, βρίσκεται η ελληνική πολιτεία, που αντί να αποτελεί υπέρμαχο, υπερασπιστή και αρωγό της ενίσχυσης της πολιτιστικής μας κληρονομιάς και της σχέσης της με την κοινωνία, κρατά μια ουδέτερη στάση. Δεδομένου πως η «βαριά βιομηχανία» της Ελλάδας είναι ο πολιτισμός της, δεν δίνονται αρκετά κονδύλια για περαιτέρω έρευνες και ανακαλύψεις, που αφενός θα βοηθήσουν στην καλύτερη κατανόηση του παρελθόντος από τους επιστήμονες και αφετέρου θα προσελκύσουν περισσότερο κόσμο που θα θέλει να γνωρίσει από κοντά αυτή την ιστορία και να θαυμάσει τα επιτεύγματα του ανθρώπου χιλιάδες χρόνια πριν. Επίσης, θα χαρακτήριζε κανείς ως ανεπαρκή την προσπάθεια που γίνεται για την διατήρηση, την προσβασιμότητα και την προβολή των μνημείων. Τέλος, η μη συστηματική διοργάνωση επισκέψεων σχολείων σε συνδυασμό με την ελλιπή πληροφόρηση στα πλαίσια της τάξης γύρω από την σημασία του πολιτισμού που κληρονομήσαμε, δεν είναι ικανά για να εμπνεύσουν τις επόμενες γενιές και να τις μυήσουν στους κόλπους του ελληνικού πολιτισμού, ώστε  να γίνουν στο μέλλον πολιτισμικά -και όχι μόνο- ευαισθητοποιημένοι πολίτες.

Το Α και το Ω για την εύρυθμη λειτουργία μιας κοινωνίας είναι η παιδεία, όχι μόνο αυτή που κατακτιέται στα σχολεία, αλλά του κάθε ανθρώπου και του κάθε λαού. Το ζήτημα δεν είναι να γνωρίζουμε την ιστορία των προγόνων μας «απ’ έξω και ανακατωτά», με την οποία μεγαλώνουν γενιές στα σχολεία, αλλά να προσπαθούμε να κατανοούμε και να κατακτούμε την ουσία. Η ουσία, λοιπόν, δεν είναι μόνο να γίνει αντιληπτή η σπουδαιότητα των γεγονότων, των προσώπων και της υλικής κληρονομίας που επηρέασαν την πορεία του ανθρώπου παγκοσμίως αλλά να γίνουν πράξη οι αρετές και τα ιδεώδη που πηγάζουν από αυτά. Με την κατάκτηση αυτή θα πυροδοτηθεί πληθώρα σκέψεων και συμπεριφορών που θα ακολουθούν τον κάθε άνθρωπο ξεχωριστά σε όλη του την προσωπική, κοινωνική και επαγγελματική πορεία.

Εν κατακλείδι, θα ήθελα να εκφράσω την λύπη μου και τον θυμό μου, για την κατάσταση στην οποία έχει επέλθει η σύγχρονη ελληνική κοινωνία, τόσο σε ζητήματα του πολιτισμού όσο και γενικότερα σαν τρόπος συμπεριφοράς και σκέψης, -γεγονότα για το οποία αμφιβάλλω αν οι πρόγονοί μας θα ήταν περήφανοι σήμερα- και την αγωνία μου αναφορικά με το μέλλον. Προτιμότερο θα ήταν να μην αναφερόμαστε συνεχώς στα επιτεύγματα των αρχαίων -πολιτισμικών και όχι βιολογικών- προγόνων μας για τα οποία δικαίως πρέπει να αισθανόμαστε περήφανοι, αλλά εμείς οι σύγχρονοι Έλληνες να κοιτάξουμε τον εαυτό μας στον καθρέφτη, να αναγνωρίσουμε τα λάθη μας και να φροντίσουμε να αλλάξουμε την άσχημη εικόνα μας προς το καλύτερο, αφήνοντάς την παρακαταθήκη τόσο στους απογόνους μας, για να βελτιωθεί περαιτέρω, όσο και σε όλο τον πλανήτη. Βέβαια, αισθάνομαι ότι η ανατροπή της υπάρχουσας κατάστασης είναι δύσκολη αλλά κάποια περιστατικά καλών και ξεχωριστών πράξεων χαρίζουν το φως της ελπίδας και καθιστούν την μετατροπή αυτή εφικτή. Ο τρόπος είναι μονόδρομος και ακούει στο όνομα παιδεία! Άλλωστε, αυτό ακριβώς ακούστηκε σε γνωστό τραγούδι: «υπερασπίσου το παιδί, γιατί αν γλυτώσει το παιδί υπάρχει ελπίδα.».

“To discover the new, we need to study the old. To invent the future, we need to understand the past.” Thomas Eliot

(«Για να ανακαλύψουμε το καινούριο, χρειάζεται να μελετήσουμε το παλιό. Για να επενδύσουμε στο μέλλον, χρειάζεται να κατανοήσουμε το παρελθόν»)

Εικόνα 1.Ναός της Ήρας, Ποσειδωνία, Σικελία

Εικόνα 2. Αρχαίο θέατρο Λάρισας

Εικόνα 3. Ναός Αφροδίτης, πλατεία Αντιγονιδών, Θεσσαλονίκη

About Νίκος Βιάνας

Ονομάζομαι Βιάνας Νικόλαος και είμαι απόφοιτος του τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας του ΑΠΘ. Στο πλαίσιο των σπουδών μου συμμετείχα σε αρκετές ανασκαφικες έρευνες, ωστόσο το ενδιαφέρον μου εστιάζεται σε ολόκληρο το φάσμα του πολιτισμού. Για μένα πολιτισμός δεν είναι μόνο η αρχαία μας ιστορία και η κληρονομιά, αλλά οτιδήποτε σχετίζεται με τους ανθρώπους, τα ήθη και τα έθιμά τους, τον τρόπο ζωής και σκέψης τους, καθώς και τα υλικά τους κατάλοιπα. Συνεπώς, ηθικό χρέος όλων μας είναι τόσο η κληροδότησή του απο τις προηγούμενες γενιές όσο και η διατήρηση και παραχώρηση του για τις επόμενες.